Η συζήτηση για την απαγόρευση πρόσβασης στα social media (κακώς κατά την γνώμη μου δεν συμπεριλαμβάνεται και το gaming) για παιδιά κάτω των 15 ετών στην Ελλάδα, είναι μια ευκαιρία να είμαστε ειλικρινείς με τον εαυτό μας: Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ηλικία του χρήστη, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι πλατφόρμες είναι σχεδιασμένες.
Όπως αναλύει ο Jonathan Haidt στο “The Anxious Generation”, υπερ-προστατεύουμε τα παιδιά στον φυσικό κόσμο, αλλά τα αφήνουμε απροστάτευτα στον ψηφιακό. Δυστυχώς τα προβλήματα είναι πλέον στην πόρτα μας
Για τα κορίτσια: Κατάθλιψη μέσω της σύγκρισης με ψεύτικα πρότυπα.
Για τα αγόρια: Στρεβλή αντίληψη της αρρενωπότητας και εθισμός σε τοξικό και βίαιο περιεχόμενο.
Η φιλία έγινε “friend/unfriend” με ένα κλικ, χωρίς προσπάθεια και χωρίς κόστος στις ρήξεις. Αγνοούμε αν κάποιοι ψηφιακοί «φίλοι» είναι υπαρκτοί. Μείωση αθλητικών και άλλων δραστηριοτήτων, του ύπνου, της δυνατότητας συγκέντρωσης καθώς και φυσικής επαφής με φίλους.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει το DSA (Digital Services Act) και το DMA (Digital Markets Act) για να ελέγξει την αυθαιρεσία και το μοντέλο του εθισμού των τεχνολογικών κολοσσών.
Ωστόσο, στην πράξη, αυτά τα εργαλεία μοιάζουν ακόμα ανενεργά. Αν δεν υπάρξει πίεση για δομική αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου των εταιρειών —που σήμερα βασίζεται στην αλγοριθμική ενίσχυση, το autoplay και το εθιστικό scrolling— καμία απαγόρευση δεν θα είναι επαρκής. Οι πλατφόρμες πρέπει να υποχρεωθούν να τροποποιήσουν τους μηχανισμούς που κρατούν τον χρήστη δέσμιο για κέρδος.
Το πρόβλημα της επεκτείνεται σε όλες τις ηλικίες. Οι ηλικιωμένοι συμπολίτες μας και αρκετοί ενήλικες πέφτουν καθημερινά θύματα απάτης, καθώς αδυνατούν να ξεχωρίσουν ένα deepfake βίντεο ή μια είδηση κατασκευασμένη από AI. Η έλλειψη ταυτοποίησης μετατρέπει τα social media σε ένα ανεξέλεγκτο πεδίο για επιτήδειους.
Πέντε σκέψεις για μια ουσιαστική ψηφιακή μεταρρύθμιση:
Η λύση κατά την γνώμη μου, απαιτεί ανάληψη ευθύνης και άμεσες ενέργειες από τις πλατφόρμες, το κράτος αλλά και την εκπαιδευτική κοινότητα:
1. Ρύθμιση της Αρχιτεκτονικής: Υποχρεωτική απενεργοποίηση των εθιστικών λειτουργιών (όπως το άπειρο scrolling και το autoplay) και διαφάνεια στους αλγορίθμους προβολής περιεχομένου.
2. Ταυτοποιημένοι Λογαριασμοί: Σύνδεση κάθε προφίλ με πραγματική ταυτότητα (π.χ. μέσω ψηφιακής πύλης). Τέλος στην ανωνυμία που τρέφει το bullying, τα fake news και τις οικονομικές απάτες.
3. Εξειδικευμένη Παιδεία: Ενσωμάτωση μαθήματος από το Δημοτικό για τον μηχανισμό του εθισμού. Εκπαίδευση των μαθητών στην αναγνώριση απατών μέσω deepfakes και τεχνητής νοημοσύνης.
4. Hardware & Software Limits: Επιβολή ορίων χρόνου χρήσης σε επίπεδο συσκευής (π.χ. 2 ώρες ημερησίως για ανηλίκους- ακόμα και σε ενήλικες για τα social και games θα έλεγα) και αυστηρή ποινικοποίηση της σκόπιμης διασποράς ψευδών ειδήσεων.
5. Βαριά πρόστιμα απευθείας στις πλατφόρμες. Αν οι εταιρείες ισχυρίζονται ότι ο έλεγχος ηλικίας είναι δύσκολος, ας επενδύσουν ένα μέρος των υπερκερδών τους για να τον υλοποιήσουν.
Η προστασία των παιδιών είναι ζήτημα βαθιά πολιτικό και υπερκομματικό. Η απαγόρευση είναι ένα αναγκαίο πρώτο βήμα, αλλά θα αποτελέσει αποτυχία αν το πολιτικό σύστημα δεν συσπειρωθεί για να επιβάλει ριζικές αλλαγές στον τρόπο που λειτουργεί ο ψηφιακός μας κόσμος.
Δεν αρκεί να βγάλουμε τα παιδιά από το “δωμάτιο” των social media· πρέπει να “καθαρίσουμε” το δωμάτιο για όλους μας.
Τάσος Μπομπόνης
—
Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο info@aparaskevi-images.gr Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook ή στο X(Twitter).
Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.
