Όσα σχολίασε ο Θέμης Σοφός για την υπόθεση των Τεμπών, τις υποκλοπές και τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Ο Ποινικολόγος Θέμης Σοφός μίλησε για την υπόθεση των Τεμπών, τις υποκλοπές και τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

“Έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: την περιττή ανάμειξη της πολιτικής εξουσίας στις εκκρεμότητες που αφορούν αποκλειστικά και μόνο στη δικαιοσύνη. Άρα λοιπόν, πράγματι αυτές οι υποθέσεις έχουν αδικηθεί εκ μόνου του λόγου της ανάμειξης στο δημόσιο διάλογο της πολιτικής εξουσίας. Ο θόρυβος εκδηλώνει και την έλλειψη σεβασμού απέναντι στη δικαστική διερεύνηση ενός θέματος. Όταν κάποιοι ανειδίκευτοι πολιτικοί, εν ενεργεία υπουργοί της κυβέρνησης, εκφράζονται με ασέβεια απέναντι στο θεσμικό λειτούργημα της γενικής εισαγγελέως και με φθηνά επιχειρήματα, προβαίνει σε δηλώσεις και χαρακτηρισμούς κατά του εισαγγελικού λειτουργήματος. Οι συλλειτουργοί της Δικαιοσύνης απλά πρέπει να σιωπήσουμε. Όταν ζητάει η ευρωπαϊκή εισαγγελία την άρση της ασυλίας, δεν σημαίνει ότι άσκησε δίωξη. Δεν σημαίνει ότι καταδίκασε. Δεν σημαίνει ότι κήρυξε ενοχή. Γιατί αυτός ο φόβος; Ο κύριος Κυριάκος Μητσοτάκης έχει βαριά πολιτική ευθύνη τουλάχιστον για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε η κυβερνητική πλειοψηφία το άρθρο 86 του Συντάγματος. Επινοήθηκε από την κυβερνητική πλειοψηφία το λεγόμενο μοντέλο Τριαντόπουλου, με το οποίο επέλεξε να μη συσταθεί προανακριτική επιτροπή. Είναι καταστρατήγηση της διάταξης του Συντάγματος και του νόμου αυτό. Έπρεπε να τεθεί στην κρίση της λαϊκής κυριαρχίας”, είπε αρχικά ο Θέμης Σοφός στην εκπομπή “Χαμογέλα και Πάλι!” στο Mega.

Στο ερώτημα αν υπήρξε κουκούλωμα στα Τέμπη ο γνωστός δικηγόρος απάντησε ότι “εκπροσωπώ στην υπεράσπιση έναν εκ των κατηγορουμένων. Έχει στείλει κατά καιρούς διάφορες επιστολές προς το υπουργείο Μεταφορών και επειδή ήταν σοβαρό στέλεχος του ΟΣΕ, έχει ενημερώσει την πολιτική ηγεσία του υπουργείου Μεταφορών για διάφορες παθογένειες κατά τη λειτουργία των σιδηροδρόμων και οι οποίες βεβαίως επιστολές του προφανώς αγνοήθηκαν. Στην υπόθεση αυτή ο κατ’ εξοχήν υπαίτιος γι αυτό που συνέβη κουνάει το χέρι στους υπηρεσιακούς παράγοντες του ΟΣΕ. Φυσικά και θα απαντήσουμε και θα έχει πολύ μεγάλο ενδιαφέρον να ακούσει το δικαστήριο τι θα πει το ελληνικό Δημόσιο και τι θα απαντήσει η πλευρά της υπεράσπισης. Αλλά θα ήθελα να ακούσω και τι θα απαντήσει και η πλευρά της υποστήριξης της κατηγορίας”.

Για την δίκη των Τεμπών: ” Αυτό που μας ενόχλησε και μας προσέβαλλε ήταν ο “μαρκετινίστικος” τρόπος με τον οποίο ο κύριος Φλωρίδης διατυμπάνιζε ότι έχει ετοιμάσει μια αίθουσα ειδικά για αυτή τη δίκη. Και βρεθήκαμε ξαφνικά σε μια αίθουσα, η οποία δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει πάνω από 250-300 πολίτες. Θέλουμε να γίνει δίκη και δίκη θα γίνει. Θα αναγνωστούν σοβαρότατα έγγραφα, τα οποία ακόμη δεν έχουν γίνει γνωστά. Βέβαια, από τα έδρανα των κατηγορουμένων λείπουν πρόσωπα. Θα έπρεπε να είναι κι άλλοι. Η κυβερνητική πλειοψηφία, αφού βόλεψε τους ημετέρους και τακτοποίησε τα πρόσωπα τα οποία δε θα ήθελε να προχωρήσουν στην περαιτέρω διερεύνηση των δικών τους ευθυνών, τους έδωσε απλόχερα θέσεις σε ψηφοδέλτια προκειμένου να τεθούν στην κρίση του κόσμου. Δε με ενδιαφέρει η Νέα Δημοκρατία, τουλάχιστον με τα πρόσωπα που τη στελεχώνουν. Δε με ενδιαφέρει Νέα Δημοκρατία με αρχηγό τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Δε με ενδιαφέρει η Νέα Δημοκρατία με τους υπουργούς τους περισσότερους τουλάχιστον από αυτούς που έχει επιλέξει ο Κυριάκος Μητσοτάκης”

Για τις υποκλοπές: “Προφανώς ήταν εν γνώσει του πρωθυπουργού αυτό που συνέβαινε. Άμα δούμε να τροποποιείται ο κώδικας, ο Ποινικός Κώδικας για την παραβίαση του απορρήτου και να μετατρέπει την ποινή ή τα όρια με τα οποία θα μπορούσε να εξαγοραστεί ή να μετατραπεί σε χρηματική ποινή, ώστε να εξυπηρετήσει και την απόφαση που έχει εκδοθεί, δε θα αποτελέσει έκπληξη. Δε νομίζω ότι θα ήταν εξωπραγματικό να πει κανείς ότι δε δέχονται προσπάθειες παρέμβασης στο έργο τους οι δικαστές. Το ερώτημα είναι αν αντέχουν να τις απορρίψουν”.

Στο ερώτημα αν θα μπουν κάποιοι φυλακή για τα Τέμπη, για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, για τις υποκλοπές υποστήριξε πως: “Όχι όλοι. Διότι κάποιοι έχουν μείνει τεχνηέντως και εμπροθέτως εκτός νυμφώνος. Το σύστημα αυτό της διακυβέρνησης της χώρας είναι λάθος. Ο κύριος Πρωθυπουργός έχει προφανώς οδηγηθεί σε χειροτέρευση της χώρας μας. Δε βελτίωσε την κατάσταση των πραγμάτων και δυστυχώς η προσωπική μου γνώμη είναι ότι έχει χάσει και τη δεδηλωμένη. Το κυβερνητικό αφήγημα θα έλεγα γενικότερα για τις περιπτώσεις ειδικά του ΟΠΕΚΕΠΕ και των Τεμπών, αγγίζουν τα όρια της φαιδρότητας”.

Για το αν θα κατέβει στην πολιτική ο Θέμης Σοφός απάντησε ότι “νιώθω ότι είμαι ο τελευταίος τροχός της αμάξης. Έχω ασκήσει σοβαρότατη κριτική στην κυβέρνηση αλλά και στην προηγούμενη κυβέρνηση. Ούτε τον κύριο Τσίπρα πιστεύω. Η κ. Καρυστιανού συγκαταλέγεται μεταξύ των προσώπων που δεν έχουν την εποικοδομητική πρόταση. Μένει στην κριτική, μένει στην καταδίκη. Δεν νομίζω ότι μπορεί να με προσεγγίσει, διότι ο τιμωρητικός δημόσιος λόγος είναι μισός λόγος. Εγώ θα υπηρετήσω τη χώρα μου όπου οτιδήποτε με καλέσουν οι περιστάσεις να την υπηρετήσω. Αυτή τη στιγμή είμαι “άστεγος” πολιτικά”, τόνισε.

Για τον Γ. Μυλωνάκη: “Το Γιώργο τον γνώρισα μέσα από την κοινωνική μας συναναστροφή. Εγώ του εύχομαι ολόψυχα να ξεπεράσει το πρόβλημα της υγείας του. Απομακρυνόμαστε από τις πολιτικές διαφορές. Του εύχομαι από την καρδιά μου ταχεία ανάρρωση και επιστροφή στα καθήκοντά του”.

—

Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο  info@aparaskevi-images.gr  Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook  ή στο  X(Twitter).

Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.

Θεμιστοκλής Ι. Σοφός, Δ.Ν., Δικηγόρος

Σύμφωνα με το άρ. 6 παρ. 3 ΕΣΔΑ («Δικαίωμα σε δίκαιη δίκη»), κάθε κατηγορούμενος έχει δικαίωμα: α. να πληροφορηθεί λεπτομερώς το συντομότερο δυνατό και σε γλώσσα που κατανοεί τη φύση και τον λόγο της εναντίον του κατηγορίας, β. να διαθέτει τον αναγκαίο χρόνο και ευκολίες για την προετοιμασία της υπεράσπισής του, γ. να υπερασπιστεί ο ίδιος τον εαυτό του ή να αναθέσει την υπεράσπισή του σε συνήγορο της επιλογής του ή, εάν δεν διαθέτει τα μέσα να πληρώσει συνήγορο, να του παρασχεθεί αυτός δωρεάν, όταν αυτό απαιτείται προς το συμφέρον της δικαιοσύνης, δ. να εξετάσει ή να ζητήσει να εξεταστούν οι μάρτυρες κατηγορίας και να πετύχει την πρόσκληση και εξέταση μαρτύρων υπεράσπισης με τους ίδιους όρους με αυτούς των μαρτύρων κατηγορίας, ε. να τύχει δωρεάν συνδρομής διερμηνέα, εάν δεν κατανοεί ή δεν μιλάει τη γλώσσα που χρησιμοποιείται στο Δικαστήριο.

Με το άρ. 18 του Ν. 5232/2025 (ΦΕΚ 163/22-9-2025) προστίθεται νέα      παράγραφος      στο   άρ.          100           του         Κώδικα           Ποινικής   Δικονομίας (ν. 4620/2019, Α’ 96), με την οποία εισάγεται ο κατ’ εξαίρεση αποκλεισμός κατηγορουμένου από την πρόσβαση σε επιμέρους υλικό της δικογραφίας. Η συγκεκριμένη διάταξη εντάσσεται στο 4^ο κεφάλαιο του Κώδικα

Ποινικής Δικονομίας, με τίτλο «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΩΝ». Πρόκειται για μια σειρά θεμελιωδών δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, εκτεινομένων από τον διορισμό συνηγόρων, το δικαίωμα παροχής δωρεάν νομικής βοήθειας, η παράσταση με συνήγορο σε κάθε ανακριτική πράξη, διερμηνείας και μετάφρασης, Προθεσμία για την απολογία, το δικαίωμα

1 Εισήγηση στο 30ο Συνέδριο της Ένωσης Ποινικολόγων και Μαχομένων Δικηγόρων, Γηροκομείο Αθηνών, 4/5 Οκτωβρίου 2025

σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης και το δικαίωμα σε ενημέρωση με χορήγηση εγγράφου περί των δικαιωμάτων (άρ. 95 και 96 ΚΠΔ). Μεταξύ των δικαιωμάτων που χορηγεί ευθέως στον ύποπτο και τον κατηγορούμενο συγκαταλέγεται το δικαίωμα ενημέρωσης σχετικά με την κατηγορία και το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας. Το τελευταίο, δηλαδή το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας περιγράφεται ειδικότερα στο άρ. 100 ΚΠΔ, με τίτλο «Ανακοίνωση των εγγράφων της ανάκρισης».

Ο ανακριτής, μόλις μετά την κλήτευσή του εμφανισθεί ή οδηγηθεί σε αυτόν ο κατηγορούμενος για να απολογηθεί, του ανακοινώνει το περιεχόμενο του κατηγορητηρίου και των εγγράφων της ανάκρισης. Επιτρέπεται επίσης στον κατηγορούμενο να μελετήσει ο ίδιος ή ο συνήγορός του το κατηγορητήριο και τα έγγραφα της ανάκρισης, ενώ με γραπτή αίτηση του κατηγορουμένου και με δαπάνη του χορηγούνται σε αυτόν αντίγραφα του κατηγορητηρίου και των εγγράφων της ανάκρισης. Την ίδια υποχρέωση έχει ο ανακριτής, και τα ίδια δικαιώματα ο κατηγορούμενος, όταν κληθεί ξανά σε συμπληρωματική απολογία. Πάντως μετά το τέλος της ανάκρισης και προτού διαβιβαστεί η δικογραφία στον εισαγγελέα (άρθρο 308 παρ. 1), καλείται πάντοτε ο κατηγορούμενος να μελετήσει όλη τη δικογραφία. Αν όμως η ανάκριση εξακολούθησε περισσότερο από μήνα μετά την πρώτη ή κάθε μεταγενέστερη απολογία, δικαιούται ο κατηγορούμενος να ασκεί τα δικαιώματά του μια φορά το μήνα, και κάθε φορά ο ανακριτής συντάσσει σχετική έκθεση κάτω από την απολογία του κατηγορουμένου.

Η διατύπωση της νέας παραγράφου 3 του άρ. 100 ΚΠΔ έχει πλέον

de lege lata ως εξής: «..Κατά παρέκκλιση από τις παρ. 1 και 2, εφόσον δεν θίγεται το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, όπως έχει ερμηνευθεί, ιδίως από την πάγια νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), οι αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές, κατά την ανάκριση, προανάκριση ή προκαταρκτική εξέταση αδικημάτων που προσβάλλουν μη προσωποπαγή έννομα αγαθά, δύνανται, με ειδική αιτιολογία, να μην επιτρέψουν, την πρόσβαση σε τμήμα του υλικού, εξαιρουμένου εκείνου στο

οποίο στηρίζεται κατά βάση η σύλληψη και η προσωρινή κράτηση του κατηγορουμένου, αν η πρόσβαση ενδέχεται να θέσει σε άμεσο και σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή αν τέτοια άρνηση είναι απολύτως απαραίτητη για την προστασία σημαντικού δημοσίου συμφέροντος και ιδίως σε περιπτώσεις κατά τις οποίες θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη διεξαγωγή έρευνας ή να βλάψει σοβαρά την εθνική ασφάλεια. Κατά της ανωτέρω άρνησης, ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του έχει το δικαίωμα να υποβάλει αντιρρήσεις ενώπιον του αρμοδίου δικαστικού συμβουλίου, το οποίο αποφασίζει αμετάκλητα.»

Στην παρούσα επιχειρείται μια νομοθεωρητική αρχικά και στη συνέχεια μια δικαιοπολιτική προσέγγιση της νεοπαγούς διάταξης, η συστηματική αξιολόγησή της σε σχέση με τα λοιπά δικαιώματα που χορηγεί ο ΚΠΔ σε συνδυασμό με το Ενωσιακό Δίκαιο.

(Α) Νομοθεωρητική προσέγγιση μιας αόριστης και αντιφατικής δικονομικής διάταξης

Η διατύπωση ενός δικονομικού κανόνα δικαίου θα πρέπει να χαρακτηρίζεται από σαφήνεια, χωρίς αντιφάσεις και να αποτυπώνει στο έπακρο το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Ειδικά όταν πρόκειται για την χορήγηση ενός δικαιώματος ευθέως στον κατηγορούμενο ή τον ύποπτο, πρέπει να διατυπώνεται κατά τέτοιον τρόπο, ώστε να καθιστά σαφές σε αυτόν τι ακριβώς δικαιούται, αλλά και υπό ποίες δικονομικές προϋποθέσεις δύναται να το ασκήσει. Και αυτό διότι το δικονομικό δίκαιο,

«οι νόμοι της δίκης», χρησιμεύει εν γένει καθόλες τις εκφάνεις του στην πραγμάτωση του ουσιαστικού ποινικού δικαίου. Η πραγμάτωση αυτή μέσα από την ποινική διαδικασία συνιστά την differentia specifica της ποινικής έναντι κάθε άλλης δικονομίας, ώστε να μπορεί να γίνει δεκτό ότι το ποινικό δικονομικό δίκαιο είναι περισσότερο ποινικό παρά δικονομικό². Ο Ανδρουλάκης, σε συνέχεια της νομοθεωρητικής διδασκαλίας του Binding

² Ανδρουλάκη Νικ., Θεμελιώδεις έννοιες της ποινικής δίκης, 10 επ.

κατέδειξε ότι όταν μιλάμε για την πραγμάτωση του ουσιαστικού ποινικού δικαίου μέσα από τις ποινικοδικονομικές διατάξεις, δεν εννοούμε την πραγμάτωση των πρωτευόντων κανόνων συμπεριφοράς, με την οποία επιλύονται έτσι οι διαφορές που γεννώνται από την προσβολή ενός εννόμου αγαθού, αλλά την πραγμάτωση των δευτερευόντων, δηλ. των κυρωτικών κανόνων.

Στο πλαίσιο πραγμάτωσης των κυρωτικών κανόνων αναφύεται ένα βασικό δίλημμα, συνιστάμενο στον συγκερασμό δύο αρχών, δηλαδή ότι η ποινική δίκη πρέπει να είναι προσανατολισμένη κατά κύριο λόγο στην ανάγκη προστασίας της κοινωνίας με την καταστολή του εγκλήματος, αλλά και εξίσου στην ανάγκη προστασίας του κατηγορουμένου με την εξασφάλιση σε αυτόν όλων των μέσων για την υπεράσπισή του. Κατά τον Beling, «το εάν θα τελέσουμε ή όχι μια αξιόποινη πράξη εξαρτάται από εμάς, αλλά το αν θα βρεθούμε ή όχι στο εδώλιο του κατηγορουμένου δεν εξαρτάται από εμάς.» Μια ψευδής καταμήνυση, πολιτικές σκοπιμότητες ή πλάνη των διωκτικών αρχών μπορεί να εμπλέξουν οιονδήποτε πολίτη στην ποινική δικαιοσύνη, διό και το προβάδισμα ανήκει κατ΄αρχήν στην προστασία το ατόμου, δηλ. τη διασφάλιση του κατηγορουμένου³.

Ο κυριότερος ποινικοδικονομικός τύπος έγκειται στην ικανοποίηση του δικαιώματος ακροάσεως του κατηγορουμένου από τους εφαρμοστές της ποινικής δικαιοδοσίας, καθώς και κατά τη συνταγματική επιταγή έκαστος δικαιούται στην παροχή εννόμου προστασίας από το δικαστήριο και δύναται να αναπτύξει ενώπιον του τις απόψεις του περί των δικαιωμάτων ή συμφερόντων του. ‘Εκφραση αυτή της αρχής συνιστά η σειρά όλων των επόμενων δικαιωμάτων όπως αυτά παρέχονται από τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας.

Ο ουσιώδης τύπος της προηγούμενης ακρόασης δεν εξαντλείται στην απλή παροχή της ευχέρειας στο υποκείμενο της δίκης, δηλαδή στον κατηγορούμενο, να εκφράσει τις απόψεις του, δεν είναι δηλαδή μια απλή έκφραση  γνώμης,  αλλά  δικαίωμα  stricto  sensu  ακρόασης  από  το

³ Ανδρουλάκη Νικ., ό.π., 32

δικαστήριο,  κατόπιν  σ υ ν ε ι δ η τ ή ς  τ ο π ο θ έ τ η σ η ς  του κατηγορουμένου σε κάθε επιμέρους πτυχή που συνθέτει το αποδεικτικό υλικό της σε βάρος του κατηγορίας. Η συνειδητή τοποθέτηση του κατηγορουμένου είναι εφικτή μόνον εάν έχει λάβει γνώση όλων των στοιχείων της σχηματισθείσης σε βάρος του δικογραφίας, ανά χείρας του εισαγγελικού ή δικαστικού λειτουργού κατά το στάδιο της προδικασίας. Δηλαδή κατά τη διάρκεια του σταδίου κατά το οποίο ακόμη δεν έχει γεννηθεί η δημόσια κατηγορία σε βάρος του που τον παραπέμπει σε δίκη. Το στάδιο αυτό του τοκετού της κατηγορίας απαιτεί όλη την προγεννητική μέριμνα, ώστε η κύηση να θεωρείται φυσιολογική και η γέννηση της κατηγορίας λογικώς αμέσως επόμενη συνέπεια της προδικασίας.

Αυτή είναι και η αποστολή του ποινικού δικονομικού δικαίου, με απώτερο στόχο την εμπέδωση της ειρηνικής έννομης τάξης

(Β) Nullum Crimen nulla poena sine processu

Σε αυτή τη βάση επιτυγχάνεται η πραγμάτωση των πρωτευόντων και των δευτερευόντων κυρωτικών κανόνων με την άσκηση του τιμωρητικού δικαιώματος της Πολιτείας. Με την εξαίρεση των πολεμικών συγκρούσεων, τίποτε δεν προξένησε στην ανθρωπότητα τόσες συμφορές και δάκρυα, όσο η εκδηλούμενη κρατική δύναμη με τη μορφή της ποινικής λειτουργίας της Πολιτείας.⁴ Η σύγχρονη ιστορία της ανθρωπότητας δοκιμάζεται και πάλι από το ίδιο μάθημα που έχει λάβει κατά καιρούς στο παρελθόν, και από ό,τι φαίνεται δεν έχει διδαχθεί. Η τιμώρηση των εγκλημάτων δεν δύναται να γίνεται όπως όπως και ως έτυχε από οποιονδήποτε φορέα της πολιτειακής εξουσίας, αλλά από δοκιμασμένους για την πλαισίωσή τους από τις συνταγματικές διατάξεις λειτουργούς της δικαστικής εξουσίας που παρέχουν εγγυήσεις αμερόληπτης και ασφαλούς κρίσης, υπό την προϋπόθεση της κορυφαίας δικαιοπολιτικής αξίας της ποινικής δίκης Nullum Crimen nulla poena sine processu !

⁴ Έτσι ο Eberhard Schmidt, Lehrkommentar zur StPO und zum GVG, τ. I 2^α έκδ. 1964, σ. 35

(Γ) Η συστηματική κατάταξη του δικαιώματος πρόσβασης στη δικογραφία σε σχέση με το δικαίωμα σιωπής

Όπως προαναφέρθηκε, η διάταξη του άρ. 100 ΚΠΔ εντάσσεται στο 4^ο κεφάλαιο του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, με τίτλο «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΩΝ». Πρόκειται για μια σειρά θεμελιωδών δικαιωμάτων του κατηγορουμένου, τα οποία κατατάσσονται συστηματικά σε μια συγκεκριμένη φορά από τον διορισμό συνηγόρων, μέχρι και το δικαίωμα σε ενημέρωση με χορήγηση εγγράφου περί των δικαιωμάτων και τελικά το δικαίωμα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης (άρ. 95 και 96 ΚΠΔ). Αυτό σημαίνει ότι το ποινικοδικονομικό μας σύστημα δίνει το δικαίωμα στον ύποπτο και τον κατηγορούμενο να σιωπήσει, όχι μόνον διότι αυτό επιλέγει ως ουσιαστική άμυνα σε μια ενδεχόμενη ή μια ορισμένη κατηγορία, αλλά διότι δεν έχει εμπιστοσύνη στην διαδικασία που ακολουθείται κατά την προδικασία, με αποτέλεσμα να παρέχεται ένα ικανοποιητικότερο πέπλο προστασίας μέσα από την σιωπή του, αντί της επιλογής της παγίδευσής του σε μια ελλιπή ενημέρωσή του ως προς το αποδεικτικό υλικό της δικογραφίας.

(Δ) Το Ενωσιακό και το Εθνικό Δίκαιο

Σύμφωνα με την Οδηγία 2012/13/ΕΕ, “οι αρμόδιες αρχές θα πρέπει να ενημερώνουν άμεσα τον ύποπτο ή κατηγορούμενο σχετικά με τα δικαιώματα τα οποία είναι ουσιώδη για τη διασφάλιση του δίκαιου χαρακτήρα της διαδικασίας, όπως αυτά ισχύουν σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, γραπτώς ή προφορικώς, όπως προβλέπεται από την παρούσα οδηγία. Για την πρακτική και αποτελεσματική άσκηση αυτών των δικαιωμάτων, η ενημέρωση θα πρέπει να παρέχεται εγκαίρως κατά τη διάρκεια της διαδικασίας και το αργότερο πριν από την πρώτη επίσημη εξέταση του υπόπτου ή κατηγορουμένου από την αστυνομία ή από άλλη αρμόδια αρχή. Έγγραφα και, ενδεχομένως, φωτογραφίες, ακουστικές και

οπτικές εγγραφές, τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την αποτελεσματική αμφισβήτηση του νόμιμου χαρακτήρα μιας σύλληψης ή κράτησης του υπόπτου ή κατηγορουμένου σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση του υπόπτου ή κατηγορουμένου ή του δικηγόρου του το αργότερο πριν μια αρμόδια δικαστική αρχή κληθεί να αποφασίσει για τη νομιμότητα της σύλληψης ή κράτησης σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 4 της ΕΣΔΑ, και εγκαίρως προκειμένου να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος προσβολής της νομιμότητας της σύλληψης ή κράτησης. Για τον σκοπό της οδηγίας, η κατά εθνικό δίκαιο πρόσβαση στο αποδεικτικό υλικό της υπόθεσης, το οποίο βρίσκεται στην κατοχή των αρμόδιων αρχών σε συγκεκριμένη ποινική υπόθεση, είτε αυτό συνηγορεί υπέρ είτε κατά του υπόπτου ή κατηγορουμένου, θα πρέπει να περιλαμβάνει την πρόσβαση σε υλικό, όπως έγγραφα και, ενδεχομένως, φωτογραφίες, καθώς και οπτικές και ακουστικές εγγραφές. Τα ανωτέρω υλικά μπορούν να περιέχονται σε φάκελο της υπόθεσης ή να βρίσκονται με οποιαδήποτε άλλη κατάλληλη μορφή στην κατοχή των αρμόδιων αρχών σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.

Η κατά την παρούσα οδηγία πρόσβαση στο αποδεικτικό υλικό το

οποίο έχουν οι αρμόδιες αρχές στην κατοχή τους, είτε συνηγορεί υπέρ είτε κατά του υπόπτου ή κατηγορουμένου, μπορεί να απαγορευθεί, υπό τις ανωτέρω ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, εάν μπορεί να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή εάν η απαγόρευση είναι απολύτως απαραίτητη για να προστατευθεί σημαντικό δημόσιο συμφέρον.

ΡΗΤΑ ΑΝΑΦΕΡΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΟΔΗΓΙΑ 2012/13/ΕΕ ότι

(α) η απαγόρευση πρέπει να σταθμισθεί έναντι των δικαιωμάτων υπεράσπισης του υπόπτου ή κατηγορουμένου, λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα στάδια της ποινικής διαδικασίας.

(β) Οι περιορισμοί πρόσβασης θα πρέπει να ερμηνεύονται στενά και σύμφωνα με την αρχή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη σύμφωνα με την

ΕΣΔΑ και όπως ερμηνεύεται στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

(γ) Δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της υπόθεσης θα πρέπει να παρέχεται με την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου σχετικά με την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τον τόπο διαμονής των προστατευόμενων μαρτύρων.

(δ) Η πρόσβαση στο υλικό της δικογραφίας, όπως προβλέπεται στην παρούσα οδηγία, θα πρέπει να παρέχεται δωρεάν με την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου που απαιτούν την καταβολή τελών για τη χορήγηση αντιγράφων από τον φάκελο της υπόθεσης ή για την αποστολή υλικού στον ενδιαφερόμενο ή τον δικηγόρο του.

(ε) Η παροχή πληροφοριών σύμφωνα με την παρούσα οδηγία θα πρέπει να καταγράφεται από τις αρμόδιες αρχές σύμφωνα με τις διαδικασίες καταγραφής του εθνικού δικαίου, χωρίς περαιτέρω υποχρέωση εισαγωγής νέων μηχανισμών ή αύξη σης διοικητικών βαρών.

(στ) Ο ύποπτος ή κατηγορούμενος ή ο δικηγόρος του θα πρέπει να έχουν δικαίωμα προσφυγής, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, κατά της ενδεχόμενης παράλειψης ή άρνησης της αρμόδιας αρχής να παράσχει πληροφορίες ή να γνωστοποιήσει υλικό της υπόθεσης σύμφωνα με την παρούσα οδηγία. Το δικαίωμα αυτό δεν συνεπάγεται υποχρέωση των κρατών μελών να θεσπίσουν μια συγκεκριμένη διαδικασία ενδίκων μέσων, έναν ειδικό μηχανισμό ή μια διαδικασία προσφυγής κατά των εν λόγω περιπτώσεων παράλειψης ή άρνησης.

Η νομοθετική πρωτοβουλία με το άρ. 18 του Ν. 5232/2025 (ΦΕΚ 163/22-9-2025) αποτελεί μια δεύτερη προσπάθεια του Έλληνα νομοθέτη να ενσωματώσει στην εσωτερική έννομη τάξη την πρόβλεψη της Οδηγίας 2012/13/ΕΕ σχετικά με το δικαίωμα ενημέρωσης στο πλαίσιο ποινικών διαδικασιών.

Στην επεξηγηματική έκθεσή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ήδη την 20/7/2010, στην Πρόταση Οδηγίας για το δικαίωμα ενημέρωσης, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η πρόταση βασίζεται στο άρ. 82 παρ. 2 ΣΛΕΕ (Δικαστική Συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις) και συνιστά την πορεία βελτίωσης των δικαιωμάτων των υπόπτων και κατηγορουμένων στον κοινό ευρωπαϊκό χώρο. Επισημαίνει επίσης η Επιτροπή στην πρόταση οδηγίας τα ελλείμματα και την ανομοιομορφία στη νομοθεσία των κρατών μελών σε σχέση με τον χρόνο, τον τρόπο και την έκταση της ενημέρωσης των υπόπτων και κατηγορουμένων για τα θεμελιώδη δικαιώματά τους και εντεύθεν την ανάγκη θεσπίσεως κοινών minimum standards στον τομέα αυτόν, κατόπιν δύο ερευνών που διεξήχθησαν και ανέδειξαν την επιφανειακή αρμονία των εθνικών νομοθεσιών. Εν συνεχεία η πρόταση οδηγίας υποβλήθηκε στο Συμβούλιο της Ε.Ε. και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ακολούθησε διαβούλευση με επίκεντρο τον κατάλογο δικαιωμάτων και το κείμενο της τελικής Οδηγίας υιοθετήθηκε χωρίς άλλες τροποποιήσεις από το Συμβούλιο της Ε.Ε. την 26/4/2012.

Το δικαίωμα του κατηγορουμένου να λάβει γνώση για τη φύση και

τον λόγο της εναντίον του κατηγορίας, έχοντας ενσωματωθεί στην ελληνική έννομη τάξη, δεν είναι ένα δικαίωμα από τα πολλά που περιέχονται σε έναν κατάλογο, αλλά ένα ενιαίο και αδιαίρετο δικαίωμα, το οποίο περιλαμβάνει στα συστατικά του στοιχεία όλα τα επιμέρους δικαιώματα που περιλαμβάνονται στον κατάλογο αυτόν.

Σύμφωνα με την παρ. 4 του άρθρου 7 της Οδηγίας, προβλέπεται ο προσωρινός αποκλεισμός της πρόσβασης σε «τμήμα του αποδεικτικού υλικού αν αυτή ενδέχεται να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή τέτοια άρνηση είναι απολύτως απαραίτητη για την προστασία σημαντικού δημοσίου συμφέροντος, όπως στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η πρόσβαση θα μπορούσε να διακυβεύσει τη διεξαγωγή έρευνας, ή να βλάψει σοβαρά την εθνική ασφάλεια του κράτους μέλους στο οποίο διεξάγεται η ποινική διαδικασία». Ο εν λόγω περιορισμός τελεί υπό την προϋπόθεση ότι «δεν θίγεται το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη».

Στο Προοίμιο της Οδηγίας προβλέπεται ότι «Η κατά την παρούσα οδηγία πρόσβαση στο αποδεικτικό υλικό το οποίο έχουν οι αρμόδιες αρχές στην κατοχή τους, είτε συνηγορεί υπέρ είτε κατά του υπόπτου ή κατηγορουμένου, μπορεί να απαγορευθεί, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, εάν μπορεί να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο τη ζωή ή τα θεμελιώδη δικαιώματα άλλου προσώπου ή εάν η απαγόρευση είναι απολύτως απαραίτητη για να προστατευθεί σημαντικό δημόσιο συμφέρον. Η απαγόρευση πρέπει να σταθμισθεί έναντι των δικαιωμάτων υπεράσπισης του υπόπτου ή κατηγορουμένου, λαμβάνοντας υπόψη τα διάφορα στάδια της ποινικής διαδικασίας. Οι περιορισμοί πρόσβασης θα πρέπει να ερμηνεύονται στενά και σύμφωνα με την αρχή του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη σύμφωνα με την ΕΣΔΑ και όπως ερμηνεύεται στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου».

(α) Ο περιορισμός του δικαιώματος του κατηγορουμένου ή υπόπτου ή του συνηγόρου τους να έχουν πρόσβαση στο αποδεικτικό υλικό της υπόθεσης επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση και μόνο για τμήμα του εν λόγω υλικού, ουδέποτε δε για το σύνολό του.

(β) Η κατά τα ανωτέρω απαγόρευση συγχωρείται, εφ’ όσον πιθανολογείται ότι η πρόσβαση στο επίμαχο υλικό θα θέσει σε κίνδυνο την ζωή ή θεμελιώδη δικαιώματα άλλων προσώπων ή αν αυτή συνιστά το μοναδικό μέσο («απολύτως αναγκαία») για την προστασία «σημαντικού δημοσίου συμφέροντος». Ως παραδείγματα τέτοιου συμφέροντος αναφέρονται η εθνική ασφάλεια του κράτους ή η βλάβη της διενεργούμενης έρευνας (ανάκρισης).

Όπως ορθά παρατηρεί ο Αναγνωστόπουλος, η διατύπωση της Οδηγίας είναι στο σημείο αυτό μάλλον αόριστη και δεν προστατεύει επαρκώς τους υπόπτους ή κατηγορουμένους έναντι – «αναπόφευκτων υπερβάσεων εκ μέρους των κρατικών αρχών». Αξίζει να σημειωθεί ότι η διατύπωση της Πρότασης Οδηγίας της Επιτροπής ήταν εν προκειμένω στενότερη, καθ’

όσον προέβλεπε την δυνατότητα περιορισμού του υπό συζήτηση δικαιώματος μόνον για την προστασία της ζωής (και όχι άλλων θεμελιωδών δικαιωμάτων) άλλων προσώπων ή για λόγους εσωτερικής ασφάλειας, ώστε να διασφαλιστεί ότι θα γίνεται χρήση της μόνο σε όλως εξαιρετικές περιπτώσεις: «Ο κίνδυνος που εγκυμονεί η αοριστία της θεσπιζόμενης ρύθμισης επιχειρείται να αντισταθμιστεί με την πρόβλεψη ότι ο υπό συζήτηση περιορισμός πρέπει να ερμηνεύεται «στενά» και να μη θίγει το δικαίωμα δίκαιης δίκης και υπερασπίσεως, και δη αναλόγως του σταδίου στο οποίο ευρίσκεται η ποινική διαδικασία, με παραπομπή στην σχετική νομολογία του ΕυρΔΔΑ. Η υποδεικνυόμενη κατά στάδια στάθμιση του

«σημαντικού δημοσίου συμφέροντος» κ.λπ. έναντι του δικαιώματος υπερασπίσεως έχει προδήλως την έννοια ότι ο περιορισμός της πρόσβασης σε τμήμα του αποδεικτικού υλικού οφείλει να κάμπτεται υπέρ του τελευταίου όσο προοδεύει η διαδικασία»⁵.

Σε κάθε περίπτωση ο περιορισμός αυτός παύει το αργότερο με την υποβολή του απρόσιτου υλικού στο αρμόδιο να αποφανθεί επί της ουσίας δικαστήριο, ώστε να μην είναι πλέον δυνατόν να αποκλεισθεί ο κατηγορούμενος και ο συνήγορός του από την πρόσβαση σε αποδεικτικά στοιχεία που έχουν στην κατοχή τους χάριν υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος κ.λπ. Αν θεωρηθεί δε ότι οι λόγοι που επέβαλαν το απρόσιτο ορισμένων αποδεικτικών στοιχείων εξακολουθούν να υφίστανται και μετά το πέρας της ανακριτικής διαδικασίας, οφείλουν να μην τα συσχετίσουν στην δικογραφία, ώστε αυτά να παραμείνουν απόρρητα, υπό την απαράβατη προϋπόθεση, ότι αυτά τα στοιχεία δεν κατατείνουν στην υπεράσπιση του κατηγορουμένου, αλλά τον επιβαρύνουν υπέρ της κατηγορίας. Κάθε απόκρυψη αποδεικτικών στοιχείων εκ μέρους των εισαγγελικών ή δικαστικών αρχών που εξασθενίζουν την κατηγορία είναι απαγορευμένη, το αργότερο στο στάδιο της ακροαματικής διαδικασίας.

⁵ Αναγνωστόπουλου Ηλία, Δικαιώματα των κατηγορουμένων στην Ε.Ε., 2017, σ. 125 επ.

Πόσο αρκετό εκτιμάται ότι είναι αυτό εν σχέσει με το postulatum της δίκαιης δίκης;

(Ε) Αποδοχή του περιορισμού πρόσβασης στη δικογραφία ή αιτιολογημένο δικαίωμα σιωπής ;

Στο σημείο 36 του Προοιμίου της Οδηγίας και ήδη άρ. 8 της Οδηγίας 2012/13/ΕΕ δίνεται στον ύποπτο ή κατηγορούμενο ή τον δικηγόρο δικαίωμα προσφυγής, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, κατά της ενδεχόμενης παράλειψης ή άρνησης της αρμόδιας αρχής να παράσχει πληροφορίες ή να γνωστοποιήσει υλικό της υπόθεσης σύμφωνα με την παρούσα οδηγία. Έτσι διατυπώθηκε το τελευταίο εδάφιο της παρ. 3 του άρ. 100 ΚΠΔ, σύμφωνα με το οποίο κατά της ανωτέρω άρνησης, ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του έχει το δικαίωμα να υποβάλει αντιρρήσεις ενώπιον του αρμοδίου δικαστικού συμβουλίου, το οποίο αποφασίζει αμετάκλητα. Η πρόβλεψη αυτή όμως δυσχεραίνει την υπεράσπιση του κατηγορουμένου καθώς τον οδηγεί σε διεκδίκηση ενάσκησης δικαιώματος σε δικαστικό Συμβούλιο εκθέτοντάς τον σε πρόσθετες «εξηγήσεις» για τους λόγους για τους οποίους υποβάλει αντιρρήσεις. Με άλλα λόγια, προτού καν κατηγορηθεί, αναγκάζεται να υποβάλει αντιρρήσεις για κάτι που δεν γνωρίζει εάν θα κατηγορηθεί στο μέλλον.

Εξάλλου, προβλέπεται στο σημείο 33 του Προοιμίου της Οδηγίας, ότι το δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της υπόθεσης θα πρέπει να παρέχεται με την επιφύλαξη των διατάξεων του εθνικού δικαίου σχετικά με την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τον τόπο διαμονής των προστατευόμενων μαρτύρων. Ο περιορισμός αυτός όμως δεν επιτρέπεται να ματαιώνει ή να δυσχεραίνει την αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος υπερασπίσεως. ⁶

⁶ ΕΔΔΑ Kostovski κατά Ολλανδίας της 20.11.1989. Σχετική η υπ’ αριθμ. 15/31.10.2007 ΓνωμΕισΑΠ (Φ.Μακρή), ΠοινΧρ ΝΘ/186 επ.

Σε περίπτωση που συμβαίνει αυτό, τότε κρίνεται μάλλον προτιμώτερο ο ύποπτος ή ο κατηγορούμενος να ασκήσει το δικαίωμα σιωπής με αιτιολογημένη άρνηση σύμπραξης κατά την προδικασία σε οποιοδήποτε ερώτημα, ώστε να επιφυλαχθεί για οποιαδήποτε τοποθέτησή του κατά την κύρια διαδικασία, αντί να εκτεθεί σε οποιαδήποτε παγίδευσή του που προξενείται από την ελλιπή γνώση του αποδεικτικού υλικού.

Το άρθρο 6 παρ. 2 της Οδηγίας επιβάλλει στα κράτη-μέλη να ενημερώνουν τον συλληφθέντα ή κρατούμενο για τους λόγους της σύλληψης ή κράτησής του συμπεριλαμβανομένης της αξιόποινης πράξης την οποία φέρεται, ή κατηγορείται, ότι διέπραξε». Για την εν λόγω ενημέρωση δεν προβλέπεται συγκεκριμένος τύπος. Αυτή η ενημέρωση δεν αποτελεί το κατηγορητήριο, συνιστά όμως το ελάχιστο της γνώσης για τον λόγο της σύλληψης (Χριστόφορου Κορτέση κατά Ελλάδος 2012) το ΕΔΔΑ καταδίκασε την Ελλάδα για παραβίαση του άρθρου 5 παρ. 2 ΕΣΔΑ, διότι μεταξύ του χρόνου έκθεσης συλλήψεως του προσφεύγοντος που συνέταξαν οι αστυνομικές αρχές στην ΓΑΔΑ και της γνωστοποίηση των λόγων της συλλήψεώς του μεσολάβησαν 29 ώρες.

Το ΕΔΔΑ επανέλαβε την θέση του, ότι στις υποθέσεις τρομοκρατίας οι κρατικές αρχές αντιμετωπίζουν ιδιάζοντα προβλήματα, σημείωσε όμως ότι τούτο δεν τους παρέχει κάποια εξουσία εν λευκώ (carte blanche) να συλλαμβάνουν και να κρατούν υπόπτους χωρίς τον προσήκοντα δικαστικό έλεγχο⁷. Το ΕυρΔΔΑ υπενθύμισε ότι το άρθρο 5 παρ. 2 θεσπίζει μια στοιχειώδη εγγύηση, ήτοι ότι ο συλλαμβανόμενος δικαιούται να πληροφορηθεί το συντομότερον δυνατόν τους πραγματικούς και νομικούς λόγους της στέρησης της ελευθερίας του, ώστε να είναι σε θέση να αμφισβητήσει την νομιμότητά της ενώπιον δικαστικής αρχής κατά την παρ. 4 του αυτού άρθρου. Η έγκαιρη εκπλήρωση της σχετικής υποχρέωσης

⁷ Μυλωνόπουλου, Το Ευρωπαϊκό Ποινικό Δίκαιο, 81 επ.

των αρχών κρίνεται, σύμφωνα με το ΕυρΔΔΑ, αναλόγως των ιδιαίτερων συνθηκών κάθε περιπτώσεως, δεδομένου ότι ο συλλαμβάνων αστυνομικός ενδέχεται να μην μπορεί να ενημερώσει αμέσως και επί τόπου το συλλαμβανόμενο πρόσωπο.

Στο 4^ο κεφάλαιο του ΚΠΔ, με τίτλο «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΔΙΑΔΙΚΩΝ» θα πρέπει να ενταχθεί περαιτέρω το περιεχόμενο του εγγράφου δικαιωμάτων που εκτός από τις πληροφορίες που ορίζονται ήδη, θα πρέπει να προστεθεί στο δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της δικογραφίας και το μέρος αυτής που δεν γνωστοποιείται στον ύποπτο και στον κατηγορούμενο, και όχι να τον αφήσει η εισαγγελική ή δικαστική αρχή με την πεπλανημένη πεποίθηση ότι έχει λάβει γνώση του υλικού της δικογραφίας αορίστως, υποβάλλοντάς τον έτσι σε ηθελημένη παγίδευση ως προς τον βαθμό της γνώσης του.

Στην παρ. 3 του άρ. 100 ΚΠΔ, εξαιρείται ρητά το υλικό εκείνο στο οποίο στηρίζεται κατά βάση η σύλληψη και η προσωρινή κράτηση του κατηγορουμένου. Πράγματι, στο σημείο 30 του Προοιμίου της Οδηγίας προβλέπεται ότι «Έγγραφα και, ενδεχομένως, φωτογραφίες, ακουστικές και οπτικές εγγραφές, τα οποία έχουν μεγάλη σημασία για την αποτελεσματική αμφισβήτηση του νόμιμου χαρακτήρα μιας σύλληψης ή κράτησης του υπόπτου ή κατηγορουμένου σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση του υπόπτου ή κατηγορουμένου ή του δικηγόρου του το αργότερο πριν μια αρμόδια δικαστική αρχή κληθεί να αποφασίσει για τη νομιμότητα της σύλληψης ή κράτησης σύμφωνα με το άρθρο 5 παράγραφος

4 της ΕΣΔΑ, και εγκαίρως προκειμένου να καταστεί δυνατή η αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος προσβολής της νομιμότητας της σύλληψης ή κράτησης». Ήδη στην υπόθεση José Lamy κατά του Βελγίου⁸, το Δικαστήριο έκρινε ότι επιτρέπεται μεν ο περιορισμός του δικαιώματος πρόσβασης στο αποδεικτικό υλικό της υπόθεσης κατά την προδικασία, εφ’

⁸ Π. Νικολόπουλου, Δικαιώματα του κατηγορουμένου: Ένα κριτικό μυστικό και κοινοποίηση του φακέλου (απόφ. «Lamy» του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου της 30 Μαρτίου 1989), ΠοινΧρ Μ/623 επ.

όσον τούτο είναι αναγκαίο για την προστασία της μυστικότητας της ανάκρισης, πλην όμως ο περιορισμός αυτός δεν συγχωρείται έναντι κρατουμένων κατηγορουμένων σε σχέση με τα αποδεικτικά στοιχεία που είναι απαραίτητα προκειμένου αυτοί να αμφισβητήσουν αποτελεσματικώς την νομιμότητα της επιβολής ή διατήρησης της κράτησής τους ενώπιον του αρμοδίου δικαστικού οργάνου σύμφωνα με το άρθρο 5 παρ. 4 ΕΣΔΑ.

Ο προσφεύγων, κατηγορούμενος για δολία χρεωκοπία, πλαστογραφία, υπεξαίρεση κ.ά., κρατήθηκε με ένταλμα του ανακριτή μετά την εξέτασή του, η κράτησή του δε επικυρώθηκε και παρατάθηκε από το δικαστικό συμβούλιο, χωρίς να του παρασχεθεί πρόσβαση στην δικογραφία, δεδομένου ότι υπό το βελγικό δίκαιο αυτή αποκλειόταν τις πρώτες τριάντα ημέρες μετά την απολογία του κατηγορουμένου στον ανακριτή. Το ΕυρΔΔΑ επισήμανε ότι η πρόσβαση στην δικογραφία για τον προσφεύγοντα και τον συνήγορό του ήταν απαραίτητη προκειμένου να αντικρούσουν επί ίσοις όροις, σύμφωνα με την αρχή της ισότητας των όπλων, τις θέσεις του Εισαγγελέα ο οποίος πρότεινε την συνέχιση της κράτησής του έχοντας στην διάθεσή του το σύνολο του αποδεικτικού υλικού της υπόθεσης. Κατά το Δικαστήριο, αφού η ύπαρξη σοβαρών υπονοιών ενοχής συνιστά προϋπόθεση της προσωρινής κράτησης, δεν νοείται ο κατηγορούμενος να αποστερείται της προσβάσεως στα αποδεικτικά στοιχεία της δικογραφίας επί των οποίων στηρίζονται οι εν λόγω υπόνοιες.

Στην υπόθεση του Περουβιανού Luis Antonio Garcia-Alva κατά της

Γερμανίας το Δικαστήριο, με απόφασή του της 13.2.2001, διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 5 παρ. 4 ΕΣΔΑ, διότι η Εισαγγελία του Βερολίνου αρνήθηκε, σύμφωνα με το τότε ισχύον άρθρο 147 παρ. 2 γερμΚΠΔ, να επιτρέψει στον προσφεύγοντα κατηγορούμενο και προσωρινώς κρατούμενο για εμπορία ναρκωτικών και τον συνήγορό του την πρόσβαση στο αποδεικτικό υλικό της δικογραφίας, επικαλούμενη την ανάγκη διαφύλαξης της μυστικότητας της ανακρίσεως.

Το ΕΔΔΑ υπενθύμισε αρχικώς ότι η διαδικασία στην οποία κρίνεται η νομιμότητα της (περαιτέρω) στέρησης της ελευθερίας του κατηγορουμένου στην προδικασία, πρέπει, «εν όψει των δραματικών συνεπειών της στα θεμελιώδη δικαιώματα» του τελευταίου, να διεξάγεται κατ’ αντιδικίαν «στην μέγιστη δυνατή έκταση» και να ικανοποιεί την αρχή της ισότητας των όπλων μεταξύ εισαγγελέα και κατηγορουμένου, η οποία επιβάλλει την παροχή πρόσβασης στον κατηγορούμενα ή τον συνήγορό του στο έγγραφα της δικογραφίας που είναι ουσιώδη για την αμφισβήτησή της.

Το ΕΔΔΑ έκρινε ακολούθως ότι μόνη η χορήγηση στον προσφεύγοντα αντιγράφου του εις βάρος του εντάλματος, της έκθεσης έρευνας στην κατοικία του, καθώς και των εκθέσεων εξέτασής του ενώπιον των αστυνομικών αρχών και του ανακριτή, στα οποία γινόταν αναφορά στα αποδεικτικά στοιχεία της υπόθεσης, δεν αρκούσε για να έχει αυτός την δυνατότητα να αντικρούσει τις θέσεις της Εισαγγελίας σε σχέση με την ανάγκη της (περαιτέρω) προσωρινής κρατήσεώς του

Ομοίως, στην υπόθεση του Burghard Theodor Mooren κατά της Γερμανίας το ΕΔΔΑ διαπίστωσε παραβίαση του άρθρου 5 παρ. 4 ΕΣΔΑ, διότι η Εισαγγελία αρνήθηκε να επιτρέψει στον προσωρινώς κρατούμενο για φοροδιαφυγή προσφεύγοντα και τον συνήγορό του την πρόσβαση στην ογκώδη δικογραφία με επίκληση, ως ανωτέρω, της ανάγκης διαφύλαξης της μυστικότητας των ανακρίσεων, και προσφέρθηκε να παράσχει προφορική ενημέρωση για το περιεχόμενό της, αργότερα δε χορήγησε έγγραφο εκ τεσσάρων σελίδων που περιείχε τα συμπεράσματα της φορολογικής αρχής η οποία είχε διενεργήσει τον σχετικό έλεγχο. Το Δικαστήριο έκρινε ότι η χορήγηση του τελευταίου αυτού εγγράφου στον συνήγορο του προσφεύγοντος, καθώς και αντιγράφου των αποφάσεων για την προσωρινή κράτησή του, δεν αναπληρώνει την πρόσβαση στο πρωτογενές αποδεικτικό υλικό (καταθέσεις μαρτύρων, συμβάσεις, κατασχεθέντα έγγραφα κ.λπ.), καθ’ όσον τα χορηγηθέντα έγγραφα περιείχαν τα περιστατικά της υπόθεσης, όπως τα ερμηνεύουν οι κρατικές

αρχές επί τη βάσει των αποδεικτικών στοιχείων που έχουν στην διάθεσή τους, και επομένως ήταν αδύνατο για τον κατηγορούμενο να αμφισβητήσει την αξιοπιστία της υπό συζήτηση ερμηνείας χωρίς να έχει γνώση των αποδείξεων επί των οποίων στηρίζεται η τελευταία αυτή.

Το δικαίωμα στην αποκάλυψη αποδεικτικών στοιχείων, πράγματι, δεν είναι απόλυτο, απόλυτο είναι το δικαίωμα του πολίτη να αξιώνει τη μη συγκάλυψη αποδεικτικών στοιχείων.

(ΣΤ) Συμπερασματικά

Η παρ. 3 άρ. 100 ΚΠΔ, ως δικονομική διάταξη δεν είναι μόνον αντιφατική και αόριστη, αλλά και ταυτολογική, καθώς ενέχει λήψη του ζητουμένου, δηλ. ως αρνητική προϋπόθεση να μην θίγεται το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη, προκειμένου να εφαρμοστεί, πλην όμως η εφαρμογή της, υπό οιονδήποτε από τους τασσόμενους αξιολογικά αόριστους όρους, θίγει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη.

Με τις αλλαγές που επέφερε, και πάλι, ο νομοθέτης προ έτους, με το N. 5090 ΦΕΚ Α 30/24.2.2024 (“Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για την επιτάχυνση και την ποιοτική αναβάθμιση της ποινικής δίκης Εκσυγχρονισμός του νομοθετικού πλαισίου” για την πρόληψη και την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας) η Κυβέρνηση συνειδητά δεν έλαβε υπόψιν το Ν. 4236/2014, τότε ισχύοντος του άρ. 101 ΚΠΔ, που καταργήθηκε, ορθώς, με το Ν. 4620/2019.

Προφανώς και άνευ οιοσδήποτε ευθείας επιταγής ή ενωσιακής υπεροχής εκ της Οδηγίας, και αφού δεν περιέλαβε τίποτε εκ της Οδηγίας 2012/13/ΕΕ στο Ν. 5090/2024, η Κυβέρνηση έχοντας “στο μυαλό της” την “καλή” νομοθέτηση, εισάγει την εν λόγω τροποποίηση του άρ. 100 ΚΠΔ.

Βασική προϋπόθεση της Οδηγίας 2012/13/ΕΕ είναι ότι οι περιορισμοί πρόσβασης θα πρέπει να ερμηνεύονται ΣΤΕΝΑ και σύμφωνα με την ΑΡΧΗ του δικαιώματος σε δίκαιη δίκη σύμφωνα με την ΕΣΔΑ και όπως ερμηνεύεται στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου: “Δικαίωμα πρόσβασης στο υλικό της υπόθεσης θα πρέπει να παρέχεται με την ΕΠΙΦΎΛΑΞΗ των διατάξεων του εθνικού δικαίου σχετικά με την προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και τον τόπο διαμονής των προστατευόμενων μαρτύρων”. Αυτή ήταν και η βασική ratio της εν λόγω Οδηγίας.

(Ζ) Γερμανικός ΚΠΔ

Ενδεικτικώς, σύμφωνα με την διάταξη του άρ. 147 του Γερμανικού ΚΠΔ, προβλέπεται ο εν λόγω περιορισμός ως εξής:

Ο κατηγορούμενος δεν έχει ίδιο (αυτοτελές) δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία· το δικαίωμα αυτό ανήκει κατ’ αρχήν στον συνήγορό του, ο οποίος το ασκεί για λογαριασμό του. Ο κατηγορούμενος διαθέτει μόνον περιορισμένο δικαίωμα σε πληροφορίες και αποσπάσματα από τα έγγραφα της δικογραφίας κατά το άρθρο 147 παρ. 7 StPO, εφόσον τούτο είναι αναγκαίο για την προσήκουσα υπεράσπισή του, αλλά όχι πλήρη πρόσβαση στη δικογραφία. Ο συνήγορος δύναται να θέσει υπόψη του κατηγορουμένου αντίγραφα από τα έγγραφα της δικογραφίας, προκειμένου να καταστεί δυνατή η υπεράσπισή του. Ο συνήγορος υπεράσπισης έχει το νομικά κατοχυρωμένο δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία της ποινικής υπόθεσης, προς διασφάλιση των συμφερόντων του κατηγορουμένου. Ο ίδιος ο κατηγορούμενος δεν έχει εκτεταμένο δικαίωμα πρόσβασης, αλλά μπορεί, δυνάμει του άρθρου 147 παρ. 7 StPO, να υποβάλει αίτημα για χορήγηση πληροφοριών και αποσπασμάτων, εφόσον τούτο είναι αναγκαίο για την υπεράσπισή του. Επίσης, οι πληρεξούσιοι των παραστάντων ως πολιτικώς ή ιδιωτικώς εναγόντων διαθέτουν  δικαίωμα  πρόσβασης  στη  δικογραφία.  Θεμέλιο  της

υπεράσπισης: Η γνώση του περιεχομένου της δικογραφίας είναι αναγκαία τόσο για τον κατηγορούμενο όσο και για τον συνήγορό του, προκειμένου να καταρτιστεί αποτελεσματική στρατηγική υπεράσπισης και να γνωρίζουν ποιοι ισχυρισμοί προβάλλονται και ποια αποδεικτικά μέσα τους στηρίζουν. Σχετικά με την ισότητα των όπλων προβλέπει ο ΓερμΚΠΔ: Το δικαίωμα πρόσβασης στη δικογραφία υπηρετεί την εξασφάλιση της ισότητας των όπλων στην ποινική διαδικασία, παρέχοντας στην υπεράσπιση πλήρη γνώση της υπόθεσης.

—

Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο  info@aparaskevi-images.gr  Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook  ή στο  X(Twitter).

Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.

Με την υποψηφιότητά μου καλώ όλες και όλους τους Συναδέλφους να συζητήσουμε για τα καθημερινά προβλήματα των Δικαστηρίων και της απονομής Δικαιοσύνης, για την επόμενη μέρα του δικηγορικού λειτουργήματος, την οποία υπηρετούμε ως συλλειτουργοί και τελικά να αποφασίσουμε, στις αρχαιρεσίες της 30 Νοεμβρίου/1 Δεκεμβρίου 2025, τι είδους εκπροσώπηση επιθυμούμε.

Μια εκπροσώπηση που θα έχει εξαρτημένη συνείδηση, μια εκπροσώπηση που θα ανέχεται άκριτα τις ανεπεξέργαστες και απαράσκευες νομοθετικές τροποποιήσεις και παρεμβάσεις, ή μια εκπροσώπηση από τους δικηγόρους για τους δικηγόρους.

Η περίσκεψη στον δρόμο για την κάλπη είναι περισσότερο αναγκαία από ποτέ. Καλές οι μεγάλες και θεαματικές συγκεντρώσεις, τα επαγγελματικά βιντεάκια και τα στημένα λογίδρια, όμως αυτά είναι προσωρινά και την επόμενη στιγμή επιστρέφουμε σε μια πολύ δύσκολη καθημερινότητα και τα θεάματα δεν επιλύουν προβλήματα, απλά ψυχαγωγούν.

Προτίθεμαι να θέσω συγκεκριμένα ερωτήματα τις επόμενες ημέρες προς ανθυποψηφίους μου, τα οποία οφείλουν να απαντήσουν με ειλικρίνεια, όπως δεσμεύομαι να πράξω κι εγώ, σε οποιοδήποτε ερώτημα μου τεθεί από εκείνους.

Τα ερωτήματα αυτά αφορούν αποκλειστικά και μόνον στις προγραμματικές δηλώσεις τους και κατά πόσον οι περιστάσεις που περιβάλλουν τον καθένα επιτρέπουν την ελεύθερη υλοποίησή τους. Ας μου επιτραπεί να εκτιμήσω, ότι μάλλον είμαι ο πιο έμπειρος δικηγόρος από όλους τους υποψηφίους Προέδρους του Δ.Σ.Α., αλλά αυτό δεν με καθιστά αναγκαία τον ικανότερο Πρόεδρο Δ.Σ.Α. Σίγουρο είναι όμως ότι 31 χρόνια σε αυτό το λειτούργημα είναι μια μορφή εγγύησης για τη γνώση μου ως προς το θεμελιώδες ερώτημα, τι χρειάζεται για να αλλάξουν

ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΠΡΟΣ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΔΙΚΗΓΟΡΙΑ.

Έχει απαξιωθεί το δικηγορικό σώμα, έχει απαξιωθεί το λειτούργημά μας και πρέπει να λάβουμε μέτρα για τη θωράκιση και την αναβάθμισή του. Πάμε να το πετύχουμε!

Θέμης Σοφός

Δικηγόρος

—

Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο  info@aparaskevi-images.gr  Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook  ή στο  X(Twitter).

Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.

.

Ερμηνεία των όρων παροχής συμβουλευτικής υπηρεσίας και παράστασης στο Δικαστήριο

Με το Ν. 4194/2013 (Α’ 208) τέθηκε σε ισχύ ο νέος Κώδικας Δικηγόρων (εφεξής «Κώδικας Δικηγόρων»), ο οποίος αντικατέστησε στο σύνολό του το Ν.Δ. 3026/1954 – Περί του Κώδικος των Δικηγόρων (Α’ 235) και στη συνέχεια υπέστη τροποποιήσεις από τους Ν. 4205/2013 (Α’ 242), 4236/2014 (Α’ 33), 4254/2014 (Α’ 85), 4267/2014 (Α’ 137), 4285/2014 (Α’ 191), 4356/2015 (Α’ 181), 4370/2016 (Α’ 37), 4411/2016 (Α’ 142), 4446/2016 (Α’ 240), 4509/2017 (Α’ 201), 4531/2018 (A’ 62), 4596/2019 (Α’ 32), 4700/2020 (Α’ 127), 4745/2020 (Α’ 214), 4795/2021 (Α’ 62), 4816/2021 (Α’ 118), 4820/2021 (Α’ 130),  4842/2021 (Α’ 190), 4912/2022 (Α’ 59), 4938/2022 (Α’ 109), 4963/2022 (Α’ 149) και 4964/2022 (A’ 150). Με τη διεξαγωγή πανελλήνιου διαγωνισμού εφαρμόζεται νέο σύστημα για την απόκτηση της άδειας δικηγόρου, όπου μεταξύ άλλων εξετάζεταιως μάθημα «Κώδικας Δικηγόρων και Κώδικας Δεοντολογίας».

Προσεγγίζοντας τον Κώδικα Δικηγόρων με μια γραμματική και τελεολογική ερμηνεία, καθίσταται αδιστάκτως βέβαιο, ότι η ανάγκη προσδιορισμού της φύσης της δικηγορίας αποτελεί κατάκτηση του δικηγορικού σώματος, που έχει τεθεί στο πρώτο άρθρο του πρώτου κεφαλαίου του Κώδικα. Εισάγεται στον Κώδικα Δικηγόρων πρωταρχικά η έννοια της δικηγορίας και η φύση αυτής, με μόνη εννοιολογική οριοθέτηση τον δημόσιο χαρακτήρα του λειτουργήματος ως θεμελίου του κράτους δικαίου. Ήδη στο πρώτο άρθρο προσδιορίζεται ως το περιεχόμενο του λειτουργήματος η εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, η παροχή νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεων, όπως επίσης και η συμμετοχή του σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή. Από τη συστηματική ερμηνεία της πρόβλεψης αυτής του Κώδικα Δικηγόρων προκύπτει ήδη ότι το περιεχόμενο του λειτουργήματος δεν περιορίζεται κατ΄ανάγκηνστην εκπροσώπηση σε δικαστήριο και την παροχή νομικών συμβουλών, αλλά  ιεραρχούνται με πρώτη την εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, και στη συνέχεια την παροχή νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεων, όπως επίσης και στη συνέχεια τη συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή.

Από τη συστηματική κατάταξη του Κώδικα προκύπτουν τρεις (3) βασικές κατηγορίες άσκησης του λειτουργήματος: (Α) η εκπροσώπηση σε Δικαστήριο, (Β) η παροχή νομικών συμβουλών και (Γ) η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή.Στη συνέχεια το άρθρο 2 του Κώδικα Δικηγόρων προσδιορίζει τη θέση του δικηγόρου στην απονομή της Δικαιοσύνης ως συλλειτουργού της δικαιοσύνης, θέση που προσδιορίζεται ειδικά ως «θεμελιώδης», «ισότιμη», «ανεξάρτητη» και «αναγκαία» για την απονομή της.

Μετά τον προσδιορισμό του εννοιολογικού πυρήνα της δικηγορίας έρχεται στη συνέχεια της συστηματικής κατάταξης ως ειδικότερος όρος του λειτουργήματος η έννοια του ελεύθερου επαγγέλματος στο οποίο προέχει το στοιχείο της εμπιστοσύνης του εντολέα προς τον δικηγόρο, το οποίο συνιστά υπηρεσία που αμείβεται είτε ανά υπόθεση είτε με πάγια αμοιβή ή με μισθό, ενώ διακρίνεται ρητά η έννοια του δικηγορικού επαγγέλματος από την εμπορική δραστηριότηταυπό την έννοια ότι η άσκηση του δικηγορικού επαγγέλματος δεν συνιστά, αυτή καθεαυτήν, εμπορική πράξη, πρωτότυπη ή παράγωγη.

Εν συνεχεία ακολουθεί ο καθορισμός των αρχών και αξιών στην άσκηση της δικηγορίας, όπου ο δικηγόρος κατά την άσκηση των καθηκόντων του υπερασπίζεται το Σύνταγμα, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και τα Πρόσθετα Πρωτόκολλα αυτής, το Χάρτη των θεμελιωδών δικαιωμάτων του ανθρώπου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς και το σύνολο των διεθνών και ευρωπαϊκών συμβάσεων για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Περαιτέρω, το άρθρο 5 εδ. β’ προσδίδει κανονιστικό χαρακτήρα στις παραδόσεις του υπερασπιστικού λειτουργήματος και τους κανόνες δεοντολογίας, όχι μόνον τους γραπτούς κανόνες, αλλά και εκείνους που έχουν διαμορφωθεί ιστορικά κατά την άσκηση της δικηγορίας και διατυπώνονται στον Κώδικα, τους οποίους οφείλει να ακολουθεί ο δικηγόρος κατά την άσκηση των καθηκόντων του.

Μεταξύ των εννοιολογικών στοιχείων του καθήκοντος του δικηγόρου κατά την άσκηση της δικηγορίας συγκαταλέγεται η εχεμύθεια, η οποία χαρακτηρίζεται ως απαραβίαστη υπέρ του εντολέα του, για όσα αυτός του εμπιστεύθηκε ή περιήλθαν σε γνώση του κατά την άσκηση του δικηγορικού λειτουργήματος, θεσπιζομένου ούτως του επαγγελματικού απορρήτου του δικηγόρου, ο οποίος δεσμεύεται από το περιεχόμενο της εντολής που αποδέχτηκε, εκτός εάν συγκεκριμένη πράξη, ενέργεια ή παράλειψη στο πλαίσιο της εντολής έρχεται σε αντίθεση με το καθήκον του.

Τέλος, ο δικηγόρος διατηρεί την ελευθερία χειρισμού της υπόθεσης, δεν υπόκειται σε υποδείξεις και εντολές αντίθετες προς τον νόμο και μη συμβατές προς το συμφέρον του εντολέα του.

Εν συνεχεία προσδιορίζονται στον Κώδικα Δικηγόρων απαγορευτικοί και επιτακτικοί κανόνες (άρθρο 7) καθώς και επιτρεπτικοί (άρθρο 8) κανόνες επαγγελματικής ενασχόλησης, δηλαδή τι απαγορεύεται ρητά και τι επιτρέπεται να πράττει ο δικηγόρος στο πλαίσιο της άσκησης της δικηγορίας, με αποτέλεσμα να μην καταλείπεται αμφιβολία ως προς το πλαίσιο άσκησης των επαγγελματικών καθηκόντων του.

Στο άρθρο 7 προσδιορίζονται οι περιπτώσεις στις οποίες ο δικηγόρος αυτοδίκαια αποβάλλει αυτήν την ιδιότητα (του δικηγόρου) και διαγράφεται από το μητρώο του συλλόγου του οποίου είναι μέλος και ειδικότερα, μεταξύ άλλων, εκείνος που διορίζεται ή κατέχει οποιαδήποτε έμμισθη θέση με σύμβαση εργασιακής ή υπαλληλικής σχέσης σε οποιοδήποτε φυσικό ή νομικό πρόσωπο ή υπηρεσία δημόσια (πολιτική ή στρατιωτική), δικαστική, δημοτική ή νομικού προσώπου δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου ή σε Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιφυλασσομένης της διάταξης του άρθρου 31 του Κώδικα,καθώς και εκείνος που αποκτά την εμπορική ιδιότητα με βάση τον εμπορικό νόμο ή ασκεί έργα ή καθήκοντα διευθύνοντος ή εντεταλμένου συμβούλου, διοικητή, διαχειριστή ή εκπροσώπου σε οποιαδήποτε κεφαλαιουχική ή προσωπική εμπορική επιχείρηση ή κοινοπραξία (εκτός αν στην τελευταία περίπτωση άλλος ειδικός νόμος ορίζει διαφορετικά), και εκείνος που ασκεί άλλο επάγγελμα, και ιδιαίτερα εμπόρου ή μεσίτη, καθώς και κάθε άλλη εργασία, υπηρεσία ή απασχόληση που δεν συνάδει με το δικηγορικό λειτούργημα.  Δικηγόρος, που στο πρόσωπό του συντρέχει μία από τις περιπτώσεις της προηγούμενης παραγράφου, υποχρεούται να προβεί σε σχετική δήλωση, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, στον σύλλογο που ανήκει και να υποβάλλει την παραίτησή του.  Ο Υπουργός Δικαιοσύνης, αυτεπάγγελτα ή ύστερα από αίτηση του οικείου δικηγορικού συλλόγου, βεβαιώνει την απώλεια της ιδιότητας του δικηγόρου, αφότου επήλθε το γεγονός που την προκάλεσε. Η απόφαση αυτή, ανακοινώνεται στον οικείο δικηγορικό σύλλογο και δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Ρητά προβλέπεται ότι δεν θίγεται το κύρος των διαδικαστικών και δικονομικών πράξεων που διενήργησε ο δικηγόρος μέχρι την έκδοση της πιο πάνω απόφασης.

Η έννοια του strictosensuασυμβίβαστου φαίνεται ότι κάμπτεται ήδη από το νομοθέτη με μία ιδιότυπη έννοια ήπιου ασυμβίβαστου, που επιτρέπει άλλα καθήκοντα. Το ήπιο ασυμβίβαστο συνοδεύεται όμως από τη ρητή μνεία απώλειας της ιδιότητας του δικηγόρου για εκείνον που αποκτά την εμπορική ιδιότητα με βάση τον εμπορικό νόμο ή ασκεί έργα ή καθήκοντα διευθύνοντος ή εντεταλμένου συμβούλου, διοικητή, διαχειριστή ή εκπροσώπου σε οποιαδήποτε κεφαλαιουχική ή προσωπική εμπορική επιχείρηση ή κοινοπραξία (εκτός αν στην τελευταία περίπτωση άλλος ειδικός νόμος ορίζει διαφορετικά), και εκείνος που ασκεί άλλο επάγγελμα, και ιδιαίτερα εμπόρου ή μεσίτη, καθώς και κάθε άλλη εργασία, υπηρεσία ή απασχόληση που δεν συνάδει με το δικηγορικό λειτούργημα.

Και πάλι εδώ μια γενική ρήτρα απαγόρευσης κάθε άλληςεργασίας, υπηρεσίας ή απασχόλησης που δεν συνάδει με το δικηγορικό λειτούργημα δημιουργεί ερμηνευτικές δυσχέρειες, καθώς δεν προσδιορίζεται περαιτέρω και δεν εξειδικεύεται τί «συνάδει» με το δικηγορικό λειτούργημα. Μετά βεβαιότητας και από την ίδια τη γραμματική ερμηνεία ο νομοθέτης δεν κατέλειπε αμφιβολία ως προς το ασυμβίβαστο του δικηγόρου του οποίου η δραστηριότητα εντάσσεται στην πρώτη κατηγορία άσκησης του λειτουργήματος, δηλαδή την εκπροσώπηση στο Δικαστήριο, με την οποία δεν μπορεί να συνάδει οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα, με αποκλειστική εννοιολογική οριοθέτηση της εκπροσώπησης και υπεράσπισης του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, στον δημόσιο χαρακτήρα της ως θεμελίου του κράτους δικαίου. Το κράτος δικαίου στηρίζεται στην εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό,καθώς αυτή η εκπροσώπηση του εντολέως στο Δικαστήριο δομείται πάνω στην έννοια της κρατικής διαφάνειας[1]. Η κρατική διαφάνεια συμπεριλαμβάνει την πρόσβαση στη διαδικασία και τα έγγραφα στα οποία στηρίζεται μια δικαστική απόφαση, αλλά και  την ύπαρξη ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας προκειμένου ο δικηγόρος να είναι σε θέση να διαφωτίσει τον εντολέα που εκπροσωπεί στο Δικαστήριο,  ώστε ο πολίτης να μπορεί να κατανοήσει για ποιους λόγους η δικαστική ή η κρατική εξουσία καταλήγει σε μια συγκεκριμένη απόφαση ή ενέργεια και την αποκάλυψη κάθε στοιχείου που επηρεάζει την κρατική δράση, ως έκφανση της δημοκρατικής αρχής.

Η δημοκρατική αρχή είναι η θεμελιώδης αρχή του πολιτεύματος, στην οποία βρίσκει έρεισμα η αρχή της διαφάνειας της κρατικής δράσης και η αρχή του κράτους δικαίου (άρ. 25 παρ. 1 εδ. α’ Συντάγματος), βασική συνιστώσα του οποίου είναι η αρχή της νομιμότητας της διοίκησης.  Αυτή εξασφαλίζεται σε συνθήκες διαφάνειας, διότι ο ασκών το δικηγορικό λειτούργημα με δικαίωμα εκπροσώπησης και υπεράσπισης του εντολέα του σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, είναι σε θέση να συμβάλει αφενός μεν ότι θα αποκαλυφθεί ενδεχόμενη παρανομία αφετέρου δε πολλώ μάλλον είναι σε θέση να ενεργήσει προς αποκατάσταση της αρχής της νομιμότητας είτε μέσω της διοικητικής είτε μέσω της δικαστικής οδού. Έτσι καθίσταται κυριαρχική η σημασία της αρχής της κρατικής διαφάνειας, η οποία διασφαλίζεται με την εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, με αποκλειστικό γνώμονα και σκοπό την αποτελεσματική άσκηση των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, όπως αυτά κατοχυρώνονται στο ισχύον Σύνταγμα.Περαιτέρω, η κρατική διαφάνεια αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου της προστασίας των προσωπικών δεδομένων[2], η οποία βρίσκει την κυριότερη έκφανσή της στην πρόσβαση στα διοικητικά εν ευρεία εννοία έγγραφα. Το λειτούργημα του δικηγόρου κατά την εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, και η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή συμβάλλει εν προκειμένω στην διασφάλιση όσι μόνον στην προστασία των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, αλλά και των προσωπικών δεδομένων και της πρόσβασης του υποκειμένου, δηλαδή του εντολέως του, στα έγγραφα και τη διαδικασία που ακολουθείται.

Ενώ η αποτελεσματική άσκηση των ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, επιτυγχάνεται και με τις τρεις (3) βασικές κατηγορίες άσκησης του λειτουργήματος, όπως αυτές αποτυπώνονται στη συστηματική κατάταξη του Κώδικα Δικηγόρων, δηλ. την εκπροσώπηση σε Δικαστήριο, την παροχή νομικών συμβουλών και τη συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή, φαίνεται ότι η εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, και η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή συνιστούν δραστηριότητες που αποτελούν άνευ ετέρου θεμέλιο της αρχής της νομιμότητας και του κράτους δικαίου, οι οποίες δεν συνάδουν με οποιοδήποτε άλλο λειτούργημα ή δραστηριότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει κατ΄ανάγκη ότι ισχύει και για την παροχή νομικών συμβουλών χωρίς το δικαίωμα εκπροσώπησης σε δικαστήριο ή αρχή. Και αυτό διότι η τελευταία δραστηριότητα παραμένει στη σφαίρα του ιδιωτικού δικαίου, αποτελεί διαφώτιση του εντολέα και δεν εκδηλώνεται δημόσια με τον ίδιο(δημόσιο) χαρακτήρα που έχει η εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό,ή και η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή. Η παροχή νομικών συμβουλών είναι υπηρεσία που παρέχει ο δικηγόρος η οποία μπορεί να είναι συμβατή και με άλλες δραστηριότητες.

Ο νομοθέτης καθορίζει strictosensuασυμβίβαστο για τον δικηγόρο (α) με μια εν λευκώ διάταξη, που παραπέμπει ευθέως στις διατάξεις του εμπορικού δικαίου («για εκείνον που αποκτά την εμπορική ιδιότητα με βάση τον εμπορικό νόμο»), (β) με μια ρητή απαγόρευση για τον έμπορο και τον μεσίτη («για εκείνον που ασκεί άλλο επάγγελμα, και ιδιαίτερα εμπόρου ή μεσίτη»), και (γ) με μια αφηρημένη απαγόρευση που εισάγει την αόριστη νομική έννοια της δραστηριότητας που «δεν συνάδει» με το δικηγορικό λειτούργημα. Συνεπώς ο νομοθέτης έχει ήδη εκφράσει τη βούλησή του ότι η εμπορική ιδιότητα και η ιδιότητα του μεσίτη δεν συνάδει με το δικηγορικό λειτούργημα, και μάλιστα ειδικώς αυτό που αφορά την εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό. Στο σημείο αυτό επισημαίνεται ότι η εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, και η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή συνιστούν δραστηριότητες που αποτελούν άνευ ετέρου θεμέλιο της αρχής της νομιμότητας και του κράτους δικαίου, οι οποίες δεν συνάδουν με οποιοδήποτε άλλο λειτούργημα ή δραστηριότητα, πολλώ δε μάλλον με την εμπορική ιδιότητα με βάση τον εμπορικό νόμο, άρα είναι δικαιολογημένη η ευθεία απαγόρευση της άσκησης της δραστηριότητας του εμπόρου και του μεσίτη.

Δεν ισχύει όμως το ίδιο και για την παροχή νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεωνη οποία δεν εντάσσεται, κατά τις ανωτέρω αναπτύξεις, στην ίδια έννοια του strictosensuασυμβίβαστου καθώς θα μπορούσε αυτή, και μόνον αυτή, να διαχωρισθεί από την εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, και τη συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή,ώστε να θεωρείται ότι η παράσταση σε δικαστήριο συνιστά τον εννοιολογικό πυρήνα της θέσης του δικηγόρου στην απονομή της Δικαιοσύνης ως συλλειτουργού της δικαιοσύνης, θέση που προσδιορίζεται ειδικά ως «θεμελιώδης», «ισότιμη», «ανεξάρτητη» και «αναγκαία» για την απονομή της.Και η παροχή, όμως, νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεων, δεν διαχωρίζεται ως επαγγελματική ενασχόληση, από αυτήν του δικηγόρου που παρίσταται στο Δικαστήριο και συμβάλλει στην απονομή της Δικαιοσύνης ως συλλειτουργός της δικαιοσύνης, πολλώ δε μάλλον δεν μπορεί να μην θεωρείται,και αυτή, ως ισότιμη με την εκπροσώπηση στο Δικαστήριο, που προσδιορίζεται ειδικά ως «θεμελιώδης», «ισότιμη», «ανεξάρτητη» και «αναγκαία» για την απονομή της Δικαιοσύνης. Θα έλεγε κανείς, ότι η εκπροσώπηση στο Δικαστήριο έχει ως προϋπόθεση και αναγκαίο πρότερο στάδιο την παροχή νομικών συμβουλών. Η διάκριση αυτή που ο νομοθέτης ρητά έχει επιλέξει, δίδει την δυνατότητα για περαιτέρω προβληματισμό, delegeferenda, και ειδικά ότι πράγματι θα μπορούσε να εισαχθεί ένα νέο κριτήριο διαχωρισμού, αφενός με τη διεύρυνση των δραστηριοτήτων της παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών (έμμισθου ή μη) νομικού συμβούλου χωρίς το δικαίωμα παράστασης στο δικαστήριο, και αφετέρου την καθολική απαγόρευση –strictosensu ασυμβίβαστο του δικηγόρου που παρίσταται στο Δικαστήριο για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα ανεξαιρέτως, πέραν όσων ορίζει ο Κώδικας Δικηγόρων. Παραμένει έτσι αναλλοίωτο το καθήκον εχεμύθειας, η οποία χαρακτηρίζεται ως απαραβίαστη υπέρ του εντολέα του δικηγόρου, για όσα αυτός του εμπιστεύθηκε ή περιήλθαν σε γνώση του κατά την άσκηση του δικηγορικού λειτουργήματος, θεσπιζομένου ούτως του επαγγελματικού απορρήτου του δικηγόρου, ο οποίος δεσμεύεται από το περιεχόμενο της εντολής που αποδέχτηκε, εκτός εάν συγκεκριμένη πράξη, ενέργεια ή παράλειψη στο πλαίσιο της εντολής έρχεται σε αντίθεση με το καθήκον του. Διατηρείται και προστατεύεται πλήρως η ελευθερία χειρισμού της υπόθεσης, και ο δικηγόρος δεν υπόκειται σε υποδείξεις και εντολές αντίθετες προς τον νόμο και μη συμβατές προς το συμφέρον του εντολέα του.

Τα κράτη μέλη της Ε.Ε., δεδομένων των διαφορετικών δραστηριοτήτων του επαγγέλματος, π.χ. η εκπροσώπηση στο δικαστήριο, οι νομικές συμβουλές, η κατάρτιση νομικών εγγράφων, έχουν υιοθετήσει διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς την έκταση των δραστηριοτήτων που επιτρέπονται στους δικηγόρους. Όλα τα κράτη μέλη επιφυλάσσουν για τους δικηγόρους δραστηριότητες που σχετίζονται με την εκπροσώπηση του εντολέα ενώπιον των δικαστικών αρχών, αν και ο τρόπος με τον οποίο αυτό γίνεται πραγματικά μπορεί να διαφέρει (η δραστηριότητα μερικές φορές μοιράζεται με άλλα νομικά επαγγέλματα). Η Ισπανία, για παράδειγμα, ρυθμίζει δύο επαγγέλματα στον τομέα: Abogados και Procuradores. Ωστόσο, διατηρεί ορισμένες δραστηριότητες αποκλειστικά για τους τελευταίους, όπως η τεχνική εκπροσώπηση των πελατών ή η προώθηση των εγγράφων στα δικαστήρια, ενώ οιAbogadosπαριστάμενοι στο Δικαστήριο έχουν τα προσόντα για την εκτέλεση αυτών των δραστηριοτήτων και υπόκεινται σε παρόμοιους κανόνες επαγγελματικής συμπεριφοράς. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η Αγγλία και η Ουαλία, η Βόρεια Ιρλανδία και η Σκωτία έχουν συγκεκριμένους κανόνες για τα επαγγέλματα του solicitorκαι του barristerή advocateστις δύο αυτές κατηγορίες, ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων όπως το δικαίωμα της επ΄ακροατηρίω παράστασης, η επίλυση διαφορών, δραστηριότητες δοκιμασίας, συμβολαιογραφικές δραστηριότητες και η σύνταξη ενόρκων καταθέσεων. Οι νομικές συμβουλές προορίζονται για δικηγόρους σε πολλά κράτη μέλη, όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η Ουγγαρία, η Πολωνία, η Πορτογαλία, η Ρουμανία και η Σλοβακία. Στο πλαίσιο αυτό, η έλλειψη σαφήνειας σχετικά με το ακριβές περιεχόμενο της επιφύλαξης μπορεί να οδηγήσει σε δυσκολίες σε τομείς όπως η παροχή διαδικτυακών νομικών διαβουλεύσεων και η ψηφιακή αυτοματοποίηση των νομικών εγγράφων από μη δικηγόρους ή από αυτοματοποιημένες μηχανές παροχής νομικής πληροφόρησης, όπως είναι η τεχνητή νοημοσύνη παροχής νομικών συμβουλών και γνωμοδοτήσεων που έχει επεκταθεί σε ιδιαίτερα εξειδικευμένα νομικά ζητήματα.

Σύμφωνα με την ΟΔΗΓΊΑ (ΕΕ) 2018/958 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 28ης Ιουνίου 2018 «σχετικά με τον έλεγχο αναλογικότητας πριν από τη θέσπιση νέας νομοθετικής κατοχύρωσης των επαγγελμάτων, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τις ισχύουσες απαιτήσεις, μεταξύ άλλων τη συνεχή επαγγελματική εξέλιξη», την υποχρεωτική εγγραφή σε επαγγελματική οργάνωση ή φορέα, τα συστήματα καταχώρισης ή αδειοδότησης, τους ποσοτικούς περιορισμούς, τις ειδικές απαιτήσεις νομικής μορφής και τις απαιτήσεις εταιρικής συμμετοχής, τους εδαφικούς περιορισμούς, τους περιορισμούς που αφορούν δραστηριότητες πολλαπλών ειδικοτήτων «και τους κανόνες περί ασυμβίβαστου».

Οι επιτρεπτικοί κανόνες που προβλέπονται στο άρθρο 8 του Κώδικα Δικηγόρων εντάσσονται στους κανόνες των οποίων η τήρηση εξαρτάται από την ιδιωτική βούληση του δικηγόρου κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Ειδικότερα, από το πλαίσιο το οποίο έχει καθορίσει, κατ΄εξαίρεση, ο Κώδικας Δικηγόρων, να ασκεί τα καθήκοντά του ο δικηγόρος προκύπτει ο ήπιος χαρακτήρας της έννοιας του ασυμβίβαστου, ώστε να δύναται να γίνει λόγος, ότι το ασυμβίβαστο που θεσπίζεται στον Κώδικα Δικηγόρων σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να χαρκατηρισθεί ως απόλυτο. Ανεξάρτητα από την ιδιότητα του εμμίσθου δικηγόρου που επιτρέπεται να παρέχει σε εντολέα με ετήσια ή μηνιαία αμοιβή νομικές υπηρεσίες ως δικαστικός ή νομικός σύμβουλος ή ως δικηγόρος με έμμισθη εντολή, είτε αυτός ανήκει στο δημόσιο ή ιδιωτικό τομέα, ο Κώδικας Δικηγόρων επιτρέπει στον δικηγόρο να διδάσκει μαθήματα νομικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών ή άλλων επιστημών, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, μετεκπαίδευσης, επιμόρφωσης ή κατάρτισης οποιουδήποτε φορέα, να προσφέρει ερευνητικές υπηρεσίες με οποιαδήποτε σχέση σε ερευνητικούς φορείς και ερευνητικά προγράμματα ή υπηρεσίες, να ενεργεί δημοσιογραφικές εργασίες ή να ασχολείται με τις τέχνες, τον πολιτισμό και τη συγγραφή και έκδοση βιβλίων, περιοδικών και εφημερίδων έντυπων και ηλεκτρονικών, με την επιφύλαξη των διατάξεων της παραγράφου 1δ του άρθρου 7, να είναι βουλευτής ή ευρωβουλευτής, να είναι διορισμένος σε θέση μετακλητή στη Βουλή, σε γραφεία υπουργών, υφυπουργών, γενικών γραμματέων, σε θέση μέλους της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής και Επιστημονικών Συνεργατών βουλευτών, να είναι εκκαθαριστής σε νομικά πρόσωπα ή περιουσίες, να εκτελεί έργα πραγματογνώμονα ή τεχνικού συμβούλου, να είναι μέλος ή να ασκεί καθήκοντα διαχειριστή σε αστική μη κερδοσκοπική Εταιρεία. Στο άρ. 8 περ. ι’ «διευρύνει» ο Κώδικας Δικηγόρων το ήπιο ασυμβίβαστο της δραστηριότητας με μια γενική ρήτρα επιτρέποντας για «κάθε άλλη δραστηριότητα που δεν υπάγεται στις διατάξεις για την αυτοδίκαιη απώλεια και αποβολή της δικηγορικής ιδιότητας και για την πλήρη ή μερική αναστολή της άσκησης του λειτουργήματος του δικηγόρου», δίχως να εξειδικεύει έτι περαιτέρω με αυτήν την διατύπωση το αληθές νόημα, τι θα ήθελε ο νομοθέτης να επιτρέψει στον Δικηγόρο, με αποτέλεσμα να καταλείπεται στην ερμηνεία των εκάστοτε κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών συνθηκών και επαγγελματικών περιστάσεων της άσκησης της δικηγορίας.

Η αλήθεια είναι ότι οι ήδη προβλεπόμενοι επιτρεπτικοί κανόνες δίνουν έναυσμα για πολλή σκέψη ως προς το εάν ο νομοθέτης θέλησε ποτέ να προχωρήσει όχι μόνον στην strictosensuέννοια του ασυμβιβάστου με απόλυτο χαρακτήρα, καθώς αυτή έχει ήδη αποκλειστεί, αλλά εάν ήθελε καν να κάνει λόγο για γνήσιο και απόλυτο ασυμβίβαστο της επαγγελματικής ενασχόλησης εν γένει του Δικηγόρου. Δεν θα μπορούσε άλλωστε να θεωρείται γνήσιο ασυμβίβαστο η παράδοση μαθημάτων νομικών, οικονομικών, κοινωνικών, πολιτικών ή άλλων επιστημών, σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, μετεκπαίδευσης, επιμόρφωσης ή κατάρτισης οποιουδήποτε φορέα, χωρίς έστω τη στοιχειώδη αμοιβή. Αυτός ο επιτρεπτικός κανόνας του Κώδικα Δικηγόρων συνδυαζόμενος με τον επιτρεπτικό κανόνα να ασκεί καθήκοντα διαχειριστή σε αστική μη κερδοσκοπική Εταιρεία οδηγεί χωρίς αμφιβολία σε καταφατική απάντηση, ώστε να είναι επιτρεπτή για τον δικηγόρο η άσκηση καθήκοντος διαχειριστή σε αστική μη κερδοσκοπική Εταιρεία με αντικείμενο την παράδοση μαθημάτων νομικών επιστημών.

Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η διατύπωση των επιτρεπτικών κανόνων προς τον δικηγόρο να προσφέρει ερευνητικές υπηρεσίες με οποιαδήποτε σχέση σε ερευνητικούς φορείς και ερευνητικά προγράμματα ή υπηρεσίες, καθώς και αυτή δεν νοείται να παρέχεται άνευ αμοιβής, καθώς αποτελεί και αυτή αυτοτελή επαγγελματική δραστηριότητα.

Οι δημοσιογραφικές εργασίες που εντάσσονται κατά κύριον λόγο στις επιτρεπόμενες δραστηριότητες ή πολλώ μάλλον η έκδοση εφημερίδων έντυπων και ηλεκτρονικών, βιβλίων και περιοδικών, εκφράζουν την βούληση του νομοθέτη να μην περιορίζονται λόγω της ιδιότητας του δικηγόρου παρά την επιφύλαξη των διατάξεων του απαγορευτικού κανόνα (της παραγράφου 1δ του άρθρου 7) της απόκτησης εμπορικής ιδιότητας, η οποία (επιφύλαξη) ουσιαστικά ακυρώνει τον κανόνα που εισάγει ο επιτρεπτικός κανόνας. Και τούτο καθώς δεν νοείται τέτοια δραστηριότητα εκδότηεφημερίδων έντυπων και ηλεκτρονικών, βιβλίων και περιοδικών, χωρίς να είναι σε θέση να αποκτά κανείς ταυτόχρονα εμπορική ιδιότητα.

Περαιτέρω, η ιδιότητα του βουλευτή ή του ευρωβουλευτή έχει νομοθετηθεί και νομολογηθεί (ΕΔΔΑ) ως μη εντασσόμενη στο ασυμβίβαστο, ενώ θα μπορούσε να παραθέσει κανείς πολλές σκέψεις, κατά πόσον αυτή είναι συμβατή με την άσκηση του δικηγορικού λειτουργήματος και τη θέση του δικηγόρου στην απονομή της Δικαιοσύνης ως συλλειτουργού της δικαιοσύνης, θέση που προσδιορίζεται ειδικά ως «θεμελιώδης», «ισότιμη», «ανεξάρτητη» και «αναγκαία» για την απονομή της. Ο βουλευτής είναι εκπρόσωπος της νομοθετικής εξουσίας και ταυτόχρονα καλείται να ασκήσει δραστηριότητα «θεμελιώδη», «ισότιμη», «ανεξάρτητη» και «αναγκαία» για την απονομή της Δικαιοσύνης, μιας συνταγματικά διακριτής εξουσίας από αυτήν που υπηρετεί, δηλ. τη νομοθετική. Τούτο δε το συμπέρασμα ενισχύεται στην περίπτωση του επιτρεπτικού κανόνα να είναι ο δικηγόρος διορισμένος σε θέση μετακλητή στη Βουλή, σε γραφεία υπουργών, υφυπουργών, γενικών γραμματέων, σε θέση μέλους της Επιστημονικής Υπηρεσίας της Βουλής και Επιστημονικών Συνεργατών βουλευτών. Δεν είναι όλες αυτές οι θέσεις, από τη φύση του πράγματος ήδη, αν όχι ασύμβατες, τουλάχιστον ξένες προς το ουσιαστικό νόημα και τη φύση της άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος ;

Και έρχεται ο τελευταίος επιτρεπτικός κανόνας προς το δικηγόρο να είναι εκκαθαριστής σε νομικά πρόσωπα ή περιουσίες, ή να εκτελεί έργα πραγματογνώμονα ή τεχνικού συμβούλου. Σύμφωνα με το άρ. 167 Ν. 4548/2028, ο διορισμός εκκαθαριστών συνεπάγεται αυτοδικαίως την παύση της εξουσίας του διοικητικού συμβουλίου, ενώ όσον αφορά τους εκκαθαριστές, εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για το διοικητικό συμβούλιο. Δεν είναι οι αρμοδιότητες που επωμίζεται σε αυτήν την περίπτωση ο δικηγόρος, από τη φύση του πράγματος ήδη, αν όχι ασύμβατες, τουλάχιστον ξένες προς το ουσιαστικό νόημα και τη φύση της άσκησης του δικηγορικού λειτουργήματος;

Συμπερασματικά, η διάκριση που ο νομοθέτης ρητά έχει επιλέξει, σε τρεις (3) βασικές κατηγορίες άσκησης του λειτουργήματος,(Α) εκπροσώπηση σε Δικαστήριο, (Β) παροχή νομικών συμβουλών και (Γ) συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή, δίδει την δυνατότητα για περαιτέρω προβληματισμό, delegeferenda,ότι θα μπορούσε να εισαχθεί ένα νέο κριτήριο διαχωρισμού, με σκοπό τη διεύρυνση των δραστηριοτήτων του νομικού συμβούλου και σε άλλες επαγγελματικές κατηγορίες και κλάδους χωρίς το δικαίωμα παράστασης στο δικαστήριο, υπό τον απαράβατο όρο της απόλυτης προστασίας της δραστηριότητας του δικηγορικού λειτουργήματος με εκπροσώπηση σε Δικαστήριο και του δικηγόρου, που παρίσταται στο Δικαστήριο με απόλυτο ασυμβίβαστο για οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα ανεξαιρέτως: Το περιεχόμενο του λειτουργήματος της εκπροσώπησης και υπεράσπισης του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, είναι exnaturamασυμβίβαστο με οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητα.

Η παροχή νομικών συμβουλών χωρίς το δικαίωμα εκπροσώπησης σε δικαστήριο ή αρχή παραμένει στη σφαίρα του ιδιωτικού δικαίου, αποτελεί διαφώτιση του εντολέα και δεν εκδηλώνεται δημόσια με τον ίδιο (δημόσιο) χαρακτήρα που έχει η εκπροσώπηση και υπεράσπιση του εντολέα του δικηγόρου σε κάθε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό, ή και η συμμετοχή του δικηγόρου σε θεσμοθετημένα όργανα ελληνικά ή διεθνή. Με την αντίστοιχη νομοθετική μεταρρύθμιση θα μπορεί η παροχή συμβουλευτικών νομικών υπηρεσιών, και μόνον, χωρίς δικαίωμα παράστασης και εκπροσώπησηςσε δικαστήριο, αρχή ή υπηρεσία ή εξωδικαστικό θεσμό,να συνιστά δραστηριότητα συμβατή και με άλλες, με τρόπο που προστατεύειμεν το κύρος του λειτουργήματος αλλά ταυτόχρονα εξασφαλίζει τη δυνατότητα ανοίγματος της οικονομικής και εργασιακήςανάπτυξης, τη διεύρυνση και επαύξησητων ευκαιριών επαγγελματικής αποκατάστασης και ενίσχυση της απασχόλησης.

[1]Η έννοια της διαφάνειας στο λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, (Γ. Μπαμπινιώτη, 1998, σελ. 502), ορίζεται «η ιδιότητα σώματος να επιτρέπει στο φως να το διαπερνά, με αποτέλεσμα να μπορεί να δει κανείς μέσα από αυτό», μεταφορικά δε αποδίδεται ως «η μη χρησιμοποίηση μυστικών, παράνομων ή/και δόλιων μέσων και διαδικασιών ο έλεγχος των κυβερνητικών διαδικασιών από την κοινωνία, η υπέρβαση των κλειστών διαδικασιών», βλ. Τροβά, 2005, σελ. 19 επ.

[2]Για την προβληματική της σχέσης μεταξύ διαφάνειας και προσωπικών δεδομένων βλ. Βλαχόπουλου Σπ., «Διαφάνεια της κρατικής δράσης και προστασία προσωπικών δεδομένων, Τα όρια μεταξύ αποκάλυψης και απόκρυψης στην εκτελεστική εξουσία», Εκδ. Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα – Κομοτηνή, 2007, σελ. 77 επ.

* Θεμιστοκλής Ι. Σοφός, Δ.Ν. – Δικηγόρος, τέως Αντιπρόεδρος Δ.Σ.Α., Γεν. Γραμματέας Ινστιτούτου Ευρωπαϊκού και Διεθνούς Ποινικού Δικαίου

*Εισήγηση προς το 15ο Πανελλήνιο Συνέδριο Διοικητικών Συμβουλίων των Δικηγορικών Συλλόγων, που έλαβε χώρα στην Αλεξανδρούπολη την 3-6 Οκτωβρίου 2024

—

Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο  info@aparaskevi-images.gr Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook  ή στο X (Twitter).

Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.