Μπορεί ο δεύτερος να γίνει δήμαρχος; Πώς η εναλλακτική ψήφος αλλάζει την προεκλογική στρατηγική — και τι συμβαίνει με την πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο
Η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής είναι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που φέρνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης στις επόμενες δημοτικές εκλογές.
Όμως η δεύτερη Κυριακή μπορεί να καταργείται ημερολογιακά, όχι απαραίτητα και πολιτικά.
Γιατί στη θέση της εισέρχεται ένας νέος παράγοντας: η εναλλακτική ψήφος.
Ο πολίτης ψηφίζει τον συνδυασμό της πρώτης επιλογής του, αλλά έχει ταυτόχρονα τη δυνατότητα —χωρίς να είναι υποχρεωμένος— να επιλέξει ως εναλλακτική ψήφο έως έναν ακόμη συνδυασμό.
Το ψηφοδέλτιο παραμένει έγκυρο ακόμη και αν δεν σημειωθεί εναλλακτική ψήφος.
Και κάπου εδώ αρχίζουν τα πραγματικά ενδιαφέροντα ερωτήματα:
Μπορεί ο δεύτερος σε ψήφους συνδυασμός να εκλέξει τελικά δήμαρχο;
Μπορεί η δεύτερη επιλογή των πολιτών να ανατρέψει την πρώτη θέση;
Και, αν συμβεί αυτό, ποια παράταξη θα έχει την πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο;
Το 42% είναι το πρώτο κρίσιμο όριο
Το νέο σύστημα έχει ένα καθοριστικό σημείο εκκίνησης.
Εάν ένας συνδυασμός συγκεντρώσει από την αρχική ψηφοφορία ποσοστό μεγαλύτερο του 42% — δηλαδή 42% + 1 ψήφο — εκλέγεται χωρίς να χρειάζεται δεύτερο στάδιο προσμέτρησης.
Οι εναλλακτικές ψήφοι δεν προσμετρώνται για να διαπιστωθεί αν κάποιος πέρασε αυτό το αρχικό όριο.
Εάν όμως κανένας συνδυασμός δεν ξεπεράσει το 42%, τότε ενεργοποιείται το δεύτερο στάδιο προσμέτρησης και η εναλλακτική ψήφος αποκτά ουσιαστικό ρόλο.
Ο πρώτος μπορεί να μη γίνει δήμαρχος
Ας χρησιμοποιήσουμε ένα απλό υποθετικό παράδειγμα:
Συνδυασμός Α: 38%
Συνδυασμός Β: 32%
Συνδυασμός Γ: 20%
Συνδυασμός Δ: 10%
Ο Α είναι καθαρά πρώτος.
Έχει έξι ποσοστιαίες μονάδες περισσότερες από τον Β.
Κανένας όμως δεν έχει περάσει το 42%.
Στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης αποκτούν σημασία οι εναλλακτικές ψήφοι, σύμφωνα με όσα προβλέπει ο νέος Κώδικας.
Και εδώ μπορεί να συμβεί κάτι που για αρκετούς ψηφοφόρους ίσως αρχικά φαίνεται παράδοξο:
ο Β, παρότι δεύτερος στις αρχικές ψήφους, μπορεί τελικά να αναδειχθεί επιτυχών συνδυασμός εάν συγκεντρώσει τις απαιτούμενες εναλλακτικές ψήφους.
Με άλλα λόγια, η πρωτιά της πρώτης επιλογής δεν εξασφαλίζει από μόνη της την εκλογή όταν κανένας δεν έχει ξεπεράσει το κρίσιμο όριο του 42%.
Δεν αλλάζει μόνο ο δήμαρχος — αλλά και η πλειοψηφία
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημείο που χρειάζεται ακόμη μεγαλύτερη προσοχή.
Ας υποθέσουμε ότι στο προηγούμενο παράδειγμα ο Α πήρε 38% και ο Β 32%, αλλά μετά την προσμέτρηση των εναλλακτικών ψήφων ο Β αναδεικνύεται τελικά επιτυχών συνδυασμός.
Δεν σημαίνει απλώς ότι ο επικεφαλής του Β εκλέγεται δήμαρχος.
Ο Β είναι πλέον ο “επιτυχών συνδυασμός” για την εφαρμογή των κανόνων κατανομής των εδρών.
Ο βασικός κανόνας του νέου Κώδικα προβλέπει ότι, όταν ο επιτυχών συνδυασμός έχει λάβει έως 60% στις αρχικές ψήφους, εκλέγει τα 3/5 των εδρών του Δημοτικού Συμβουλίου.
Υπάρχει, ωστόσο, ειδική πρόβλεψη για ορισμένα μεγέθη δημοτικών συμβουλίων: εάν το ποσοστό του επιτυχόντος συνδυασμού, αυτή τη φορά μαζί με τις εναλλακτικές ψήφους, παραμένει μικρότερο ή ίσο του 42%, οι έδρες που θα του αναλογούσαν με τον κανόνα των 3/5 μειώνονται κατά τον αριθμό που ορίζει ο νόμος και οι αντίστοιχες έδρες προστίθενται στους επιλαχόντες.
Η ουσία, πάντως, παραμένει ιδιαίτερα σημαντική:
ο συνδυασμός που ήταν δεύτερος στις αρχικές ψήφους μπορεί να αναδειχθεί τελικά επιτυχών και να αποκτήσει, μαζί με τη δημαρχία, την ενισχυμένη εκπροσώπηση που προβλέπει ο νόμος στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Άρα η εναλλακτική ψήφος δεν αφορά μόνο το πρόσωπο που θα καθίσει στην καρέκλα του δημάρχου.
Επηρεάζει και το ποια παράταξη θα έχει την κυρίαρχη θέση στη διοίκηση του δήμου.
Και τότε αρχίζει η μάχη της… δεύτερης επιλογής
Μέχρι σήμερα το βασικό προεκλογικό μήνυμα ενός υποψηφίου ήταν αυτονόητο:
«Ψήφισέ με».
Με το νέο σύστημα μπορεί να εμφανιστεί παράλληλα και ένα δεύτερο:
«Ακόμη κι αν δεν με ψηφίσεις πρώτο, επίλεξέ με δεύτερο».
Ένας υποψήφιος που θεωρεί πιθανό ότι θα βρίσκεται στην πρώτη δυάδα έχει πλέον πολιτικό λόγο να απευθύνεται ακόμη και στους πολίτες που γνωρίζει ότι προτιμούν κάποιον άλλον.
Δεν χρειάζεται απαραίτητα να τους πείσει να εγκαταλείψουν την πρώτη τους επιλογή.
Μπορεί να επιδιώξει κάτι διαφορετικό:
να γίνει η εναλλακτική τους επιλογή.
Θα ακούσουμε «μη βάλετε δεύτερη επιλογή»;
Υπάρχει όμως και η ακριβώς αντίθετη στρατηγική.
Η εναλλακτική ψήφος είναι προαιρετική.
Ο νόμος προβλέπει ρητά ότι ψηφοδέλτιο χωρίς εναλλακτική επιλογή είναι έγκυρο.
Επομένως, είναι πιθανό να δούμε συνδυασμούς να επιχειρούν να πείσουν τους υποστηρικτές τους:
«Ψηφίστε εμάς και μη δώσετε εναλλακτική ψήφο σε κανέναν».
Η λογική μιας τέτοιας στρατηγικής θα είναι προφανής: να μην ενισχυθεί μέσω της δεύτερης επιλογής ένας πιθανός αντίπαλος.
Άλλοι υποψήφιοι, αντίθετα, μπορεί να ακολουθήσουν εντελώς διαφορετικό δρόμο:
«Αν δεν είμαι η πρώτη επιλογή σας, δώστε μου τη δεύτερη».
Και έτσι δημιουργούνται στην πραγματικότητα δύο παράλληλες προεκλογικές μάχες.
Η μία για την πρώτη ψήφο.
Και η άλλη για τη δεύτερη επιλογή.
Αλλάζει ακόμη και ο τρόπος της αντιπαράθεσης
Το νέο σύστημα δημιουργεί και ένα ενδιαφέρον πολιτικό δίλημμα για τους ίδιους τους υποψηφίους.
Πόσο σκληρά συμφέρει έναν υποψήφιο να επιτεθεί στους αντιπάλους του;
Μια έντονη αντιπαράθεση μπορεί να συσπειρώνει τη δική του εκλογική βάση.
Μπορεί όμως ταυτόχρονα να δυσκολεύει έναν άλλο στόχο:
να γίνει δεύτερη επιλογή των ψηφοφόρων του αντιπάλου του.
Ένας υποψήφιος, επομένως, μπορεί να χρειάζεται όχι μόνο ισχυρή πρώτη ψήφο αλλά και ευρύτερη αποδοχή από πολίτες που δεν πρόκειται να τον ψηφίσουν ως πρώτη επιλογή.
Αυτό δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε από τώρα πώς θα κινηθούν οι παρατάξεις.
Σημαίνει όμως ότι το νέο σύστημα δημιουργεί διαφορετικά εκλογικά κίνητρα από εκείνα που γνωρίζαμε μέχρι σήμερα.
Και τι γίνεται με τον τρίτο και τον τέταρτο;
Εδώ βρίσκεται μία ακόμη μεγάλη αλλαγή.
Στο προηγούμενο σύστημα, μετά την πρώτη Κυριακή γνωρίζαμε ποιοι δύο υποψήφιοι περνούσαν στον δεύτερο γύρο.
Μεσολαβούσε μία εβδομάδα.
Οι παρατάξεις που είχαν μείνει εκτός δεύτερου γύρου μπορούσαν να τοποθετηθούν ή να κρατήσουν αποστάσεις.
Γίνονταν συζητήσεις.
Δημιουργούνταν πολιτικές συγκλίσεις ή αντιπαραθέσεις.
Και κυρίως:
ο πολίτης πήγαινε στη δεύτερη κάλπη γνωρίζοντας ακριβώς ποιοι ήταν οι δύο τελικοί διεκδικητές.
Τώρα ένα μέρος αυτής της απόφασης μεταφέρεται χρονικά πριν από την πρώτη και μοναδική φυσική κάλπη.
Ο ψηφοφόρος του τρίτου ή του τέταρτου συνδυασμού μπορεί να κληθεί να σκεφτεί:
«Εάν ο δικός μου υποψήφιος δεν επικρατήσει, ποιον άλλον θα προτιμούσα;»
Και να το δηλώσει εξαρχής μέσω της εναλλακτικής ψήφου.
Η μεγάλη διαφορά από τη δεύτερη Κυριακή
Υπάρχει όμως μια ουσιώδης διαφορά που δεν πρέπει να παραβλέπεται.
Στη δεύτερη Κυριακή ο πολίτης γνώριζε ήδη το αποτέλεσμα της πρώτης.
Γνώριζε ποιος ήρθε πρώτος.
Γνώριζε ποιος ήρθε δεύτερος.
Γνώριζε ποιοι αποκλείστηκαν.
Και στη συνέχεια αποφάσιζε μεταξύ των δύο που απέμεναν.
Με την εναλλακτική ψήφο, η δεύτερη επιλογή δηλώνεται πριν γίνουν γνωστά όλα αυτά.
Ο ψηφοφόρος αποφασίζει εκ των προτέρων.
Αυτό είναι μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα δύο συστήματα και ενδεχομένως μία από τις σημαντικότερες παραμέτρους που θα κληθούν να αξιολογήσουν στην πράξη τόσο οι πολίτες όσο και οι υποψήφιοι.
Η «δεύτερη Κυριακή» μεταφέρεται πριν από την πρώτη;
Και εδώ φτάνουμε στο πραγματικό πολιτικό ερώτημα.
Η δεύτερη Κυριακή καταργήθηκε.
Καταργήθηκε όμως και η πολιτική λειτουργία της;
Ή μήπως ένα σημαντικό μέρος της μεταφέρεται πριν ακόμη ανοίξουν οι κάλπες;
Γιατί πλέον ένας υποψήφιος δεν θα χρειάζεται να αναρωτιέται μόνο:
«Πόσοι θα με ψηφίσουν;»
Αλλά πιθανόν και:
«Πόσοι από εκείνους που δεν θα με ψηφίσουν πρώτο θα μπορούσαν να με επιλέξουν δεύτερο;»
Και ο πολίτης, αντίστοιχα, έχει τη δυνατότητα να απαντήσει σε δύο διαφορετικά ερωτήματα:
Ποιον θέλω ως πρώτη επιλογή;
και, εφόσον θελήσει να χρησιμοποιήσει την εναλλακτική ψήφο,
ποιον θα προτιμούσα εάν η πρώτη μου επιλογή δεν βρίσκεται μεταξύ εκείνων που θα διεκδικήσουν τελικά την επικράτηση;
Η ΘΕΣΗ αναλύει
Η εναλλακτική ψήφος δεν αποτελεί απλώς μία τεχνική λεπτομέρεια του νέου εκλογικού νόμου.
Μπορεί να επηρεάσει την προεκλογική στρατηγική, τις σχέσεις μεταξύ των παρατάξεων, τον τρόπο με τον οποίο απευθύνονται οι υποψήφιοι στους ψηφοφόρους άλλων συνδυασμών και, τελικά, το ποιος θα διοικήσει τον δήμο.
Και υπάρχει μία παράμετρος που αξίζει να γνωρίζει κάθε ψηφοφόρος:
η δεύτερη επιλογή του δεν είναι μία ψήφος χωρίς ιδιαίτερη σημασία.
Υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, μπορεί να συμβάλει στο να αναδειχθεί δήμαρχος ο υποψήφιος που είχε έρθει δεύτερος στις αρχικές ψήφους.
Και μαζί με την ανάδειξη του επιτυχόντος συνδυασμού συνδέεται και η κατανομή των εδρών του Δημοτικού Συμβουλίου, σύμφωνα με τους κανόνες που προβλέπει ο νέος Κώδικας.
Ίσως, λοιπόν, η πιο απλή φράση για να περιγράψει κανείς τη νέα πραγματικότητα είναι αυτή:
Η δεύτερη Κυριακή φεύγει από το ημερολόγιο, αλλά η δεύτερη επιλογή μπαίνει μέσα στην κάλπη.
Και αυτή η αλλαγή μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερη από όσο φαίνεται με την πρώτη ματιά.
Το παρόν κείμενο αποτελεί πρωτότυπη δημοσιογραφική ανάλυση και πνευματική δημιουργία της συντακτικής ομάδας του thessi.gr. Η συνοδευτική εικαστική απεικόνιση δημιουργήθηκε αποκλειστικά για τις ανάγκες του άρθρου και αποτελεί πρωτότυπη ψηφιακή σύνθεση.
—
Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο info@aparaskevi-images.gr Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook ή στο X(Twitter).
Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.