Οι «Επικρατείας» στην Αυτοδιοίκηση: Ποιοι εκλέγονται χωρίς σταυρό και ποιος τους αντικαθιστά

Πόσους υποψηφίους χωρίς σταυρό μπορεί να έχει κάθε συνδυασμός, αν είναι υποχρεωτική η συμμετοχή τους και τι ισχύει στους Δήμους και τις Περιφέρειες.

Σε συνέχεια του προηγούμενου άρθρου μας, με τίτλο «Δημοτικές εκλογές: Οι χωρίς σταυρό, οι υποψήφιοι έως 30 ετών και οι αλλαγές που πέρασαν απαρατήρητες», επανερχόμαστε στο θέμα του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αυτή τη φορά με περισσότερες λεπτομέρειες και συγκεκριμένες διευκρινίσεις, απαντώντας σε ερωτήματα που μας τέθηκαν από αναγνώστες.

Πόσους υποψηφίους χωρίς σταυρό προτίμησης μπορεί να περιλαμβάνει ένας συνδυασμός; Είναι υποχρεωτικό να τους συμπεριλάβει; Εκλέγονται όλοι; Τι συμβαίνει εάν κάποιος παραιτηθεί και ποιος καταλαμβάνει τη θέση του; Ισχύουν οι ίδιες διατάξεις και στις περιφερειακές εκλογές;

Το site αναλύει τις σχετικές προβλέψεις του νέου Κώδικα, παρουσιάζοντας παράλληλα στοιχεία για τους 12 Δήμους του Βόρειου Τομέα Αθηνών, τις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας και την Περιφέρεια Αττικής.

Στόχος μας είναι να αποσαφηνίσουμε τις αλλαγές που εισάγονται στο εκλογικό σύστημα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και να αναδείξουμε τι σημαίνουν στην πράξη, τόσο για τους υποψηφίους όσο και για τους πολίτες.

Οι «Επικρατείας» στις αυτοδιοικητικές εκλογές

Μία από τις σημαντικές αλλαγές που προβλέπει ο Ν. 5314/2026, όπως ισχύει, είναι η δυνατότητα συμμετοχής υποψηφίων δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων που δεν χρειάζεται να διεκδικήσουν προσωπικό σταυρό προτίμησης.

Πρόκειται για έναν θεσμό που θυμίζει τη λογική του ψηφοδελτίου Επικρατείας των εθνικών εκλογών, χωρίς όμως να ταυτίζεται πλήρως με αυτό.

Ο επίσημος όρος που χρησιμοποιείται στον νέο Κώδικα είναι «υποψήφιοι άνευ σταυρού προτίμησης».

Η σημαντικότερη προϋπόθεση είναι ότι η προτεραιότητα εκλογής τους αφορά τον επιτυχόντα συνδυασμό.

Πόσους υποψηφίους χωρίς σταυρό μπορεί να έχει ένας συνδυασμός;

Ο αριθμός εξαρτάται από το μέγεθος του Δημοτικού Συμβουλίου.

Στους μεγαλύτερους Δήμους της χώρας, επομένως, ένας συνδυασμός μπορεί να περιλαμβάνει έως τρεις υποψηφίους χωρίς σταυρό προτίμησης.

Οι υποψήφιοι αυτοί εμφανίζονται σε ξεχωριστή ενότητα του ψηφοδελτίου με την ένδειξη «ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ ΑΝΕΥ ΣΤΑΥΡΟΥ».

Είναι υποχρεωτικό να υπάρχουν υποψήφιοι άνευ σταυρού;

Όχι. Πρόκειται για δυνατότητα και όχι για υποχρέωση.

Η διατύπωση του νόμου προβλέπει ότι κάθε συνδυασμός «δύναται να περιλαμβάνει» έως τον επιτρεπόμενο αριθμό υποψηφίων άνευ σταυρού.

Αυτό σημαίνει ότι ένας συνδυασμός μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τη δυνατότητα, να την αξιοποιήσει εν μέρει ή να μην την αξιοποιήσει καθόλου.

Για παράδειγμα, σε έναν Δήμο όπου επιτρέπονται έως δύο υποψήφιοι άνευ σταυρού, ο συνδυασμός μπορεί να συμπεριλάβει κανέναν, έναν ή δύο.

Αντίστοιχα, όπου επιτρέπονται έως τρεις, μπορεί να συμπεριλάβει κανέναν, έναν, δύο ή τρεις.

Εάν ένας συνδυασμός δεν δηλώσει υποψηφίους άνευ σταυρού, η αντίστοιχη ενότητα δεν εμφανίζεται στο ψηφοδέλτιό του.

Επομένως, στις ίδιες εκλογές μπορούν να συμμετέχουν συνδυασμοί με διαφορετική επιλογή ως προς τη χρήση αυτής της δυνατότητας.

Εκλέγονται όλοι οι υποψήφιοι άνευ σταυρού;

Εφόσον ο συνδυασμός αναδειχθεί επιτυχών, οι υποψήφιοι άνευ σταυρού που έχει συμπεριλάβει εκλέγονται κατά προτεραιότητα, σύμφωνα με τις ειδικές προβλέψεις του Κώδικα.

Ακολουθεί η εκλογή των υπόλοιπων δημοτικών συμβούλων του συνδυασμού, βάσει της σταυροδοσίας και των κανόνων κατανομής των εδρών.

Αυτό έχει μία σημαντική συνέπεια:

Κάθε έδρα που καταλαμβάνεται από υποψήφιο άνευ σταυρού μειώνει αντίστοιχα τον αριθμό των εδρών του επιτυχόντος συνδυασμού που απομένουν για τους υποψηφίους με σταυρό προτίμησης.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα

Ας υποθέσουμε ότι ένα Δημοτικό Συμβούλιο έχει 29 μέλη και ο επιτυχών συνδυασμός λαμβάνει 17 έδρες.

Εάν έχει συμπεριλάβει δύο υποψηφίους άνευ σταυρού, οι δύο αυτοί υποψήφιοι καταλαμβάνουν δύο από τις 17 έδρες.

Οι υπόλοιπες 15 συμπληρώνονται από τους υποψηφίους που εκλέγονται με σταυρό προτίμησης, σύμφωνα με τις ειδικότερες διατάξεις.

Εάν είχε δηλώσει μόνο έναν υποψήφιο άνευ σταυρού, θα απέμεναν 16 έδρες.

Εάν δεν είχε δηλώσει κανέναν, δεν θα υπήρχε έδρα αυτής της ειδικής κατηγορίας.

Τι συμβαίνει εάν ένας «Επικρατείας» παραιτηθεί;

Εδώ υπάρχει μία ιδιαίτερα σημαντική διευκρίνιση.

Ο δήμαρχος δεν μπορεί να επιλέξει ελεύθερα ένα νέο πρόσωπο για να αντικαταστήσει τον σύμβουλο άνευ σταυρού που παραιτήθηκε.

Η κενή έδρα καταλαμβάνεται από αναπληρωματικό σύμβουλο του ίδιου συνδυασμού, σύμφωνα με τη διαδικασία αναπλήρωσης που προβλέπει ο Κώδικας.

Στους Δήμους που αποτελούνται από περισσότερες εκλογικές περιφέρειες εφαρμόζονται ειδικότεροι κανόνες για τη σειρά αναπλήρωσης.

Με άλλα λόγια, η αρχική επιλογή του υποψηφίου χωρίς σταυρό αποτελεί απόφαση του συνδυασμού κατά τη συγκρότηση του ψηφοδελτίου.

Η αντικατάστασή του, όμως, μετά την εκλογή δεν αποτελεί νέα προσωπική επιλογή του δημάρχου.

Καθορίζεται από το εκλογικό αποτέλεσμα και τις προβλεπόμενες διαδικασίες.

Τι ισχύει στους 12 Δήμους του Βόρειου Τομέα Αθηνών;

Με βάση τις πληθυσμιακές κατηγορίες του Κώδικα και τα στοιχεία της Απογραφής 2021, τα ανώτατα όρια υποψηφίων άνευ σταυρού για τους Δήμους του Βόρειου Τομέα παρουσιάζονται στον ακόλουθο πίνακα.

Πηγή πληθυσμιακών στοιχείων: ΕΛΣΤΑΤ, Απογραφή Πληθυσμού 2021.

Έτσι, στη Λυκόβρυση–Πεύκη, στα Βριλήσσια και στην Πεντέλη ένας συνδυασμός μπορεί να συμπεριλάβει έως δύο υποψηφίους χωρίς σταυρό.

Στο Μαρούσι, στην Κηφισιά, στο Χαλάνδρι και στους υπόλοιπους Δήμους της αντίστοιχης πληθυσμιακής κατηγορίας μπορεί να συμπεριλάβει έως τρεις.

Σε όλες τις περιπτώσεις, όμως, η επιλογή παραμένει προαιρετική.

Τι ισχύει στις μεγαλύτερες πόλεις της χώρας;

Στους μεγάλους Δήμους, όπου τα Δημοτικά Συμβούλια έχουν 35 ή περισσότερα μέλη, το ανώτατο όριο είναι τρεις υποψήφιοι άνευ σταυρού.

Συνεπώς, είτε ένα Δημοτικό Συμβούλιο έχει 35 είτε 39 είτε 43 μέλη, το ανώτατο όριο υποψηφίων άνευ σταυρού παραμένει τρεις.

Τι προβλέπεται στις περιφερειακές εκλογές;

Η δυνατότητα συμμετοχής υποψηφίων άνευ σταυρού προβλέπεται και στις περιφερειακές εκλογές.

Συγκεκριμένα:

• Σε Περιφερειακά Συμβούλια έως 51 μελών προβλέπονται έως δύο υποψήφιοι άνευ σταυρού.
• Σε Περιφερειακά Συμβούλια άνω των 51 μελών προβλέπονται έως τρεις υποψήφιοι άνευ σταυρού.
• Ειδικά για την Περιφέρεια Αττικής προβλέπονται έως πέντε υποψήφιοι άνευ σταυρού.

Και στην περίπτωση αυτή η συμμετοχή τους είναι προαιρετική.

Για παράδειγμα, ένας συνδυασμός στην Περιφέρεια Αττικής μπορεί να συμπεριλάβει από κανέναν έως πέντε υποψηφίους χωρίς σταυρό.

Ποιος αντικαθιστά έναν περιφερειακό σύμβουλο άνευ σταυρού;

Εάν ένας περιφερειακός σύμβουλος που εξελέγη χωρίς σταυρό παραιτηθεί, η θέση του δεν καλύπτεται με ελεύθερη επιλογή του περιφερειάρχη.

Η αναπλήρωση πραγματοποιείται από αναπληρωματικό σύμβουλο του ίδιου συνδυασμού, σύμφωνα με τις ειδικές διατάξεις του Κώδικα.

Για τις θέσεις περιφερειακών συμβούλων άνευ σταυρού προβλέπεται ειδική διαδικασία, η οποία λαμβάνει υπόψη τις εκλογικές περιφέρειες και ξεκινά από εκείνη με τον μεγαλύτερο πληθυσμό.

Επομένως, και στις Περιφέρειες ισχύει η ίδια βασική αρχή:

Η αρχική επιλογή γίνεται χωρίς προσωπικό σταυρό, αλλά η αντικατάσταση δεν αποτελεί νέα ελεύθερη επιλογή του περιφερειάρχη.

Γιατί χρησιμοποιούμε τον όρο «Επικρατείας»;

Ο όρος χρησιμοποιείται δημοσιογραφικά, ώστε να γίνεται περισσότερο κατανοητή η συγκεκριμένη ρύθμιση.

Δεν αποτελεί, ωστόσο, την επίσημη ονομασία του νέου Κώδικα.

Ο νόμος αναφέρεται σε «υποψηφίους άνευ σταυρού προτίμησης».

Υπάρχει άλλωστε και μία ουσιαστική διαφορά από το ψηφοδέλτιο Επικρατείας των εθνικών εκλογών.

Στην Αυτοδιοίκηση κάθε συνδυασμός δηλώνει εξαρχής συγκεκριμένο, περιορισμένο αριθμό προσώπων στην ειδική αυτή κατηγορία, έως το ανώτατο όριο που επιτρέπει ο νόμος.

Τι αλλάζει στην πράξη για την Αυτοδιοίκηση;

Η νέα ρύθμιση δίνει στους συνδυασμούς τη δυνατότητα να προβλέψουν την εκλογή συγκεκριμένων προσώπων χωρίς προσωπικό σταυρό προτίμησης, εφόσον αναδειχθούν επιτυχόντες.

Θα μπορούσε, για παράδειγμα, να αξιοποιηθεί για πρόσωπα με εξειδικευμένες επιστημονικές γνώσεις, επαγγελματική εμπειρία ή προηγούμενη αυτοδιοικητική παρουσία.

Από την άλλη πλευρά, δημιουργεί ένα νέο δεδομένο για τους υπόλοιπους υποψηφίους.

Κάθε θέση που καταλαμβάνεται από υποψήφιο άνευ σταυρού είναι μία λιγότερη θέση που θα κατανεμηθεί μέσω της προσωπικής σταυροδοσίας στον επιτυχόντα συνδυασμό.

Και αυτό είναι ένα στοιχείο που ενδιαφέρει τόσο τους υποψηφίους όσο και τους πολίτες.

Μια επιλογή που θα είναι γνωστή πριν από την κάλπη

Το ενδιαφέρον είναι ότι οι πολίτες θα γνωρίζουν πριν από τις εκλογές ποιοι συνδυασμοί επέλεξαν να αξιοποιήσουν τη συγκεκριμένη δυνατότητα και ποια πρόσωπα συμπεριέλαβαν.

Έτσι, στον ίδιο Δήμο μπορεί να υπάρχουν συνδυασμοί με διαφορετική προσέγγιση: άλλοι να αξιοποιούν όλες τις διαθέσιμες θέσεις, άλλοι μόνο ορισμένες και άλλοι καμία.

Και όλες αυτές οι επιλογές είναι νόμιμες.

Το νέο σύστημα, επομένως, δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο εκλογής ορισμένων δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων.

Δημιουργεί και ένα πρόσθετο ερώτημα που θα συνοδεύει τη συγκρότηση των ψηφοδελτίων:

Πόσες θέσεις άνευ σταυρού θα επιλέξει να χρησιμοποιήσει κάθε συνδυασμός και ποια πρόσωπα θα τοποθετήσει σε αυτές;

Η απάντηση θα είναι γνωστή πριν από την κάλπη και θα αποτελεί ένα ακόμη στοιχείο που οι πολίτες θα μπορούν να αξιολογήσουν.

Διευκρίνιση: Ο όρος «Επικρατείας» χρησιμοποιείται στο παρόν άρθρο αποκλειστικά για δημοσιογραφικούς και επεξηγηματικούς λόγους. Η επίσημη ονομασία είναι «υποψήφιοι άνευ σταυρού προτίμησης».

Πηγές: Ν. 5314/2026, όπως ισχύει, και στοιχεία της Απογραφής Πληθυσμού 2021 της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής.

Πηγή: thessi.gr

—

Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο  info@aparaskevi-images.gr  Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook  ή στο  X(Twitter).

Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.