Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης επιτρέπει σε ανεξαρτητοποιημένους και διαγραφέντες δημοτικούς συμβούλους να συγκροτούν νέα παράταξη. Πόσοι χρειάζονται, ποια δικαιώματα αποκτούν και τι συμβαίνει όταν ο δήμαρχος χάνει την αριθμητική πλειοψηφία;
Μια σημαντική αλλαγή στη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
Η ανεξαρτητοποίηση ενός δημοτικού συμβούλου δεν αποτελεί ασυνήθιστο φαινόμενο στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Πολιτικές διαφωνίες, διαφορετικές προσεγγίσεις στη διοίκηση ενός δήμου ή ρήξεις στο εσωτερικό μιας δημοτικής παράταξης μπορούν να οδηγήσουν έναν ή περισσότερους συμβούλους στην απόφαση να αποχωρήσουν από την παράταξη με την οποία εκλέχθηκαν.
Μέχρι σήμερα, οι ανεξαρτητοποιημένοι ή διαγραφέντες σύμβουλοι διατηρούσαν την ιδιότητά τους ως δημοτικοί σύμβουλοι, χωρίς όμως να προβλέπεται η δυνατότητα συγκρότησης νέας αναγνωρισμένης παράταξης με τον τρόπο που θεσπίζεται πλέον.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Ν. 5314/2026, εισάγει μια σημαντική διαφοροποίηση.
Με το άρθρο 116 προβλέπεται η δυνατότητα συγκρότησης νέας παράταξης μειοψηφίας από ανεξαρτητοποιημένους ή διαγραφέντες δημοτικούς συμβούλους, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των Δημοτικών Συμβουλίων, την οργανωμένη παρουσία της αντιπολίτευσης και τις πολιτικές ισορροπίες κατά τη διάρκεια της πενταετούς αυτοδιοικητικής περιόδου.
Η νέα δυνατότητα ισχύει ήδη από την τρέχουσα θητεία
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η δυνατότητα συγκρότησης νέας δημοτικής παράταξης δεν αφορά αποκλειστικά τις επόμενες αυτοδιοικητικές εκλογές.
Από τη συνδυαστική εξέταση των άρθρων 116, 183 και 774 του Ν. 5314/2026, όπως ισχύουν, προκύπτει ότι η συγκεκριμένη ρύθμιση εφαρμόζεται ήδη κατά την τρέχουσα αυτοδιοικητική περίοδο 2024–2028.
Το άρθρο 774 προβλέπει ως γενικό κανόνα την έναρξη ισχύος του νόμου από τη δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, στις 29 Ιουνίου 2026.
Οι ειδικές εξαιρέσεις και οι μεταβατικές διατάξεις που εξετάστηκαν δεν προβλέπουν αναβολή της εφαρμογής της συγκεκριμένης δυνατότητας του άρθρου 116.
Επομένως, ανεξαρτητοποιημένοι ή διαγραφέντες δημοτικοί σύμβουλοι μπορούν ήδη να προχωρήσουν στη συγκρότηση νέας παράταξης μειοψηφίας, εφόσον πληρούν τις νόμιμες προϋποθέσεις, χωρίς να απαιτείται να προηγηθούν νέες δημοτικές εκλογές.
Πόσοι σύμβουλοι χρειάζονται για να δημιουργηθεί νέα παράταξη;
Σύμφωνα με την παράγραφο 6 του άρθρου 116, οι σύμβουλοι που επιθυμούν να συγκροτήσουν νέα παράταξη πρέπει να αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τέταρτο (1/4) του συνολικού αριθμού των μελών του Δημοτικού Συμβουλίου.
Ενδεικτικά:
| Μέλη Δημοτικού Συμβουλίου | Ελάχιστοι σύμβουλοι για νέα παράταξη |
|---|---|
| 19 | 5 |
| 25 | 7 |
| 29 | 8 |
| 35 | 9 |
| 39 | 10 |
| 43 | 11 |
Η συγκρότηση γίνεται με κοινή δήλωση των συμβούλων προς το προεδρείο του Δημοτικού Συμβουλίου.
Στη δήλωση πρέπει να αναφέρονται η ονομασία της νέας παράταξης και ο επικεφαλής της.
Ωστόσο, ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Δεν μπορούν να συμμετέχουν στη συγκρότηση νέας παράταξης οι επικεφαλής παρατάξεων της μειοψηφίας που ανεξαρτητοποιήθηκαν, καθώς και ο πρώην δήμαρχος που παραμένει δημοτικός σύμβουλος στην ειδική περίπτωση του άρθρου 114.
Επιπλέον, εάν η νέα παράταξη χάσει τον απαιτούμενο αριθμό μελών, λύεται αυτοδικαίως.
Τι συμβαίνει όταν ο δήμαρχος χάνει την πλειοψηφία;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της νέας ρύθμισης.
Ας υποθέσουμε ότι σε ένα Δημοτικό Συμβούλιο 29 μελών η παράταξη του δημάρχου διαθέτει αρχικά 18 συμβούλους.
Κατά τη διάρκεια της θητείας, οκτώ από αυτούς ανεξαρτητοποιούνται και αποφασίζουν να συγκροτήσουν νέα παράταξη.
Η παράταξη του δημάρχου απομένει με δέκα συμβούλους και δεν διαθέτει πλέον την απόλυτη αριθμητική πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Η νέα παράταξη, αποτελούμενη από οκτώ συμβούλους, αποκτά αυτοτελή θεσμική παρουσία ως παράταξη μειοψηφίας.
Τι σημαίνει όμως αυτό για τη διοίκηση του δήμου;
Ο δήμαρχος δεν χάνει αυτομάτως το αξίωμά του επειδή μειώθηκε ο αριθμός των συμβούλων που ανήκουν στην παράταξή του.
Παράλληλα, ο νέος Κώδικας προβλέπει ρητά ότι η νεοσυσταθείσα παράταξη δεν μπορεί να αποκτήσει την ιδιότητα της παράταξης πλειοψηφίας, ακόμη και εάν συγκεντρώσει περισσότερους συμβούλους από την παράταξη του δημάρχου.
Άλλο, επομένως, η θεσμική ιδιότητα της παράταξης πλειοψηφίας και άλλο η πραγματική αριθμητική πλειοψηφία στις ψηφοφορίες.
Η διάκριση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν μεταβάλλονται οι πολιτικές ισορροπίες στη διάρκεια της δημοτικής θητείας.
Τι δικαιώματα αποκτά η νέα παράταξη;
Η νέα παράταξη αναγνωρίζεται θεσμικά ως παράταξη μειοψηφίας.
Σύμφωνα με την παράγραφο 7 του άρθρου 116, μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αποκτήσει εκπροσώπηση στο προεδρείο του Δημοτικού Συμβουλίου.
Αυτό μπορεί να συμβεί σε περίπτωση κένωσης θέσης ή νέας συγκρότησης του προεδρείου κατά τη δεύτερη θητεία του, εφόσον η νέα παράταξη έχει καταστεί δεύτερη ή τρίτη σε δύναμη.
Αντίστοιχες δυνατότητες προβλέπονται για τη συμμετοχή στη Δημοτική Επιτροπή και σε άλλες αποφασιστικές επιτροπές, με τις ειδικότερες προϋποθέσεις του νόμου.
Δεν πρόκειται, συνεπώς, για αυτόματη ανακατανομή όλων των θέσεων των συλλογικών οργάνων.
Πρόκειται όμως για αναγνώριση της νέας παράταξης ως οργανωμένης θεσμικής παρουσίας στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Τι αλλάζει για τον δημοτικό σύμβουλο που ανεξαρτητοποιείται;
Ο νέος Κώδικας διατηρεί την αρχή ότι οι δημοτικοί σύμβουλοι έχουν απεριόριστο δικαίωμα γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση.
Η ανεξαρτητοποίηση πραγματοποιείται με γραπτή δήλωση προς το προεδρείο του Δημοτικού Συμβουλίου και δεν ανακαλείται.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η διαγραφή συμβούλου από τη δημοτική παράταξη μπορεί να γίνεται με απόφαση του επικεφαλής της, η οποία κοινοποιείται στον πρόεδρο του Δημοτικού Συμβουλίου.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση μεταβάλλει τον τρόπο λήψης της απόφασης διαγραφής, συγκεντρώνοντας την αρμοδιότητα στον επικεφαλής της παράταξης.
Ο σύμβουλος που ανεξαρτητοποιείται ή διαγράφεται δεν μπορεί να διατηρεί ορισμένες θέσεις τις οποίες κατείχε λόγω της συμμετοχής του στην προηγούμενη παράταξη.
Επίσης, δεν μπορεί να ενταχθεί απλώς σε άλλη ήδη υφιστάμενη παράταξη.
Μπορεί όμως να επανενταχθεί στην παράταξη με την οποία εκλέχθηκε, ύστερα από αίτησή του και απόφαση του επικεφαλής της.
Νέα παράταξη χωρίς νέα λαϊκή εντολή;
Η νέα δυνατότητα δημιουργεί ένα ενδιαφέρον ζήτημα αντιπροσωπευτικότητας.
Οι δημοτικοί σύμβουλοι εκλέγονται μέσα από συγκεκριμένους συνδυασμούς, με συγκεκριμένους επικεφαλής και προεκλογικές δεσμεύσεις.
Κατά τη διάρκεια όμως μιας πενταετούς θητείας μπορεί να προκύψουν σοβαρές πολιτικές διαφωνίες, διαφορετικές προσεγγίσεις σε σημαντικά ζητήματα ή ρήξεις στο εσωτερικό των παρατάξεων.
Η δυνατότητα δημιουργίας νέας παράταξης επιτρέπει στους συμβούλους που αποχώρησαν να συγκροτήσουν μια νέα οργανωμένη παρουσία, χωρίς να χρειάζεται να περιμένουν τις επόμενες εκλογές.
Από την άλλη πλευρά, η νέα παράταξη δεν έχει παρουσιαστεί αυτοτελώς στην κρίση των εκλογέων.
Προκύπτει, επομένως, ένα εύλογο ερώτημα:
Η δυνατότητα συγκρότησης νέων παρατάξεων ενισχύει την ανεξαρτησία των αιρετών ή μεταβάλλει τις πολιτικές ισορροπίες που διαμορφώθηκαν με την ψήφο των δημοτών;
Πρόκειται για δύο διαφορετικές πλευρές της ίδιας θεσμικής αλλαγής, οι οποίες αξίζουν δημόσια συζήτηση.
Μπορεί να δημιουργηθεί πρόβλημα στη διοίκηση του δήμου;
Η απώλεια της αριθμητικής πλειοψηφίας δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο δήμαρχος χάνει το αξίωμά του.
Μπορεί, ωστόσο, να μεταβάλει σημαντικά τις συνθήκες λήψης αποφάσεων στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να απαιτούνται ευρύτερες συναινέσεις, συνεργασίες με άλλες παρατάξεις ή διαφορετική προσέγγιση στην προώθηση σημαντικών αποφάσεων.
Η επίδραση εξαρτάται από το είδος της απόφασης, την απαιτούμενη πλειοψηφία και τις αρμοδιότητες του οργάνου που αποφασίζει.
Επομένως, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι κάθε απώλεια πλειοψηφίας οδηγεί αναγκαστικά σε αδυναμία διοίκησης.
Μπορεί όμως να δημιουργήσει μια διαφορετική πραγματικότητα από εκείνη που υπήρχε κατά την έναρξη της θητείας.
Η νέα πραγματικότητα στα Δημοτικά Συμβούλια
Ο νέος Κώδικας αναγνωρίζει πλέον τη δυνατότητα δημιουργίας νέων δημοτικών παρατάξεων κατά τη διάρκεια της αυτοδιοικητικής περιόδου.
Η αλλαγή αυτή δίνει οργανωμένη θεσμική έκφραση σε ομάδες ανεξαρτητοποιημένων ή διαγραφέντων συμβούλων, χωρίς να τους επιτρέπει να αποκτήσουν την ιδιότητα της παράταξης πλειοψηφίας.
Ταυτόχρονα, διατηρεί τη διάκριση ανάμεσα στη θεσμική θέση της παράταξης του δημάρχου και στις αριθμητικές ισορροπίες που μπορεί να διαμορφώνονται μέσα στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Το ουσιαστικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσοι σύμβουλοι μπορούν να συγκροτήσουν μια νέα παράταξη.
Είναι και πώς αυτή η δυνατότητα θα επηρεάσει τη λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, τη συνεργασία μεταξύ των αιρετών και την αποτελεσματικότητα της δημοτικής διοίκησης.
Γιατί οι παρατάξεις μπορεί να αλλάζουν κατά τη διάρκεια της θητείας, αλλά η ευθύνη απέναντι στους δημότες παραμένει.
Νομοθετική τεκμηρίωση και πηγές
Το άρθρο βασίζεται στη μελέτη των παρακάτω νομοθετικών διατάξεων, όπως ισχύουν:
Νομοθετική τεκμηρίωση και πηγές
Ν. 5314/2026 (ΦΕΚ Α΄ 103/29.6.2026), άρθρα 115, 116, 183 και 774, όπως ισχύουν.
Πηγή: Υπουργείο Εσωτερικών – Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης https://ta.ypes.gov.gr/
Πηγή:thessi.gr
—
Λάβετε ενεργά μέρος στην καθημερινή ενημέρωση του https://www.aparaskevi-images.gr/, στέλνοντας φωτογραφίες, video, ή ένα μήνυμα στο info@aparaskevi-images.gr Ή μπείτε στην σελίδα μας στο Facebook ή στο X(Twitter).
Απαγορεύεται καθ’ οιονδήποτε τρόπο η χρήση ή η αναπαραγωγή των άρθρων και των φωτογραφιών της ιστοσελίδας aparaskevi-images.gr, σε οποιοδήποτε μέσο χωρίς να αναγράφεται η πηγή προέλευσης. Η χρήση και η αναπαραγωγή αυτών για εμπορικούς σκοπούς απαιτεί την έγγραφη άδεια του ιδιοκτήτη και κατόχου των αντιστοίχων δικαιωμάτων.